Bộ sưu tập




Độ hoàn thiện nội dung: 50%.
Vọng cách hay cách, cách biển, lá cách (danh pháp khoa học là Premna serratifolia L.), là loài cây thường xanh thuộc họ Hoa môi Lamiaceae, được Carl von Linné mô tả khoa học đầu tiên vào năm 1771. Vì dáng cây, đặc biệt là dáng cành của cây vọng cách rất đẹp, dễ tạo dáng uốn lượn ngay từ bé, vả lại lá cây vọng cách hầu như xanh quanh năm, màu sắc và dáng của ngù hoa đã tạo ra một loại cây cảnh sáng giá, được nhiều người ưa chuộng. Nổi bật trong đó nhất chính là cây vọng cách bonsai.
Mô tả cây vọng cách
Cây vọng cách (bọng cách) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):
Vọng cách là một cây nhỏ có nhiều cành, đôi khi mọc leo, có khi có gai. Lá mỏng, hình dáng thay đổi, khi thì hình trứng, khi thì hình hơi bầu dục, đầu lá tù hay hơi nhọn, phía cuống hơi hình tròn, dài từ 10 – 16cm, rộng 5 – 6cm, có khi tới 10cm hay hơn; mép lá nguyên hay hơi khía tai bèo. Hoa nhiều, nhỏ, màu xanh lục nhạt, mọc thành ngù ở đầu cành. Quả hình trứng, màu đen nhạt, to bằng hạt đậu, xù xì, ở đầu hơi hôm, có 4 ngăn, mỗi ngăn chứa một hạt.
Toàn thân cây có mùi thơm dễ chịu, lá cũng có mùi thơm hơi hắc, rễ có vị hăng đắng, mùi thơm.
Cây vọng cách – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):
Cây nhỏ, cao 5 – 7 m. Cành non hình vuông, đôi khi có gai và lông mịn; cành già nhẵn, màu nâu đỏ, có rãnh và lỗ bì. Lá mọc đối, hình trái xoan, dài 14 – 16 cm, rộng 10 – 12 cm, gốc tròn hay hơi hình tim, đầu tù hay có mũi nhọn ngắn, mặt trên nhẵn bóng, gân hằn rõ, mặt dưới nhạt có lông mịn trên các gân, mép nguyên hoặc khía răng ở phía đầu lá. Lá vò ra có mùi thơm như chanh.
Cụm hoa mọc ở đầu cành thành ngù dài 10 – 18 cm, có lông mịn; lá bắc nhỏ dạng lá; hoa màu trắng hay hơi xanh lục; đài có lông và tuyến, chia 2 môi, môi trên nguyên hoặc xẻ 2 thuỳ, môi dưới nguyên hoặc có 2 – 3 răng rất nhỏ; tràng có lông ở mặt ngoài, ống hình trụ, chia 2 môi, môi trên có 2 thuỳ gần bằng nhau, môi dưới có 3 thuỳ tròn; nhị 4, hơi thò ra ngoài, chỉ nhị dính ở họng tràng; bầu nhẵn. Quả hạch, hình cầu hoặc hình trứng, màu đen. Mùa hoa quả: tháng 5 – 8.
>>> Tuyệt chiêu chữa ho bằng húng chanh
Thông tin thêm
1. Phân bố, thu hái và chế biến
Cây vọng cách (bọng cách) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):
Cây vọng cách mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam và các nước Lào, Campuchia. Còn thấy mọc ở Ấn Độ, Indonesia, Philippines và châu Úc.
Thường người ta hái lá quanh năm, có nơi dùng cả vỏ thân, rễ. Hái về rửa sạch, phơi hay sấy khô hoặc sao vàng mà dùng.
Cây vọng cách – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):
Chi Premna L. có khoảng 200 loài và dưới loài (var.) trên thế giới, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Phi, châu Á và châu Đại Dương. Ở Việt Nam có 15 loài, trong đó 4 – 5 loài được dùng làm thuốc. Cây vọng cách phân bố từ Ấn Độ đến Thái Lan, Campuchia, Lào và Việt Nam. Ở Việt Nam, vọng cách là loài cây tương đối quen thuộc đối với người dân ở vùng đồng bằng và trung du. Cây phân bố rải rác từ Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Hải Dương đến Nam Bộ và đảo Phú Quốc.
Vọng cách là cây bụi ưa sáng, ưa ẩm nhưng cũng có thể hơi chịu hạn, thường mọc lẫn với nhiều loại cây bụi khác ngay ở quanh làng, dọc theo các bờ kênh mương, đồi cây bụi và bờ nương rẫy. Cây thường xanh do mọc chồi và ra lá non gần như quanh năm. Tuy nhiên, mùa sinh trưởng mạnh lại vào vụ xuân – hè. Vọng cách ra hoa kết quả nhiều, tái sinh tự nhiên chủ yếu từ hạt. Cây còn có khả năng tái sinh chồi khoẻ sau khi bị chặt đốn. Ở một số địa phương, nhân dân còn trồng vọng cách ở vườn nhà, để lấy lá non làm rau gia vị.
2. Thành phần hóa học (sưu tầm)
Cây vọng cách – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):
Lá chưa thấy tài liệu nghiên cứu.
Basu N. K và Dandiya P. C (1947) đã chiết được từ vỏ thân hai alkaloid gọi là premnin và garianin.
Trong rễ có tinh dầu thơm và một chất màu vàng.
Cây vọng cách – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):
Lá vọng cách có tinh dầu.
Vỏ cây chứa 2 alkaloid là premnin và garianin (Võ Văn Chi, 1997).
Theo Otsuka Hideaki và cs, 1993, lá cây Premna corymbosa var. obtusifolia có một verbascoside iridoid glucoside là premcoryoside và 3-monoacyl-6-O-α-L-rhamnopyranosylcatalpol (CA 119: 113327f).
Từ phân đoạn chloroform và ethyl acetate của dịch chiết cồn, bằng kỹ thuật sắc ký cột đã phân lập được 3 hợp chất: ethyl p-hydroxycinnamate (PS1), 4-hydroxy-3-methoxybenzaldehyde (PS2) và 4-hydroxybenzaldehyde (PS3). Cấu trúc của các hợp chất trên được xác định bằng phương pháp phổ MS và NMR, có so sánh với các tài liệu tham khảo. Những hợp chất này lần đầu tiên được phân lập từ thân cây vọng cách Premna serratifolia L. (Huỳnh Anh Duy cùng cộng sự; 2016).
Tinh dầu được chiết xuất từ lá Premna serratifolia trải qua quá trình chưng cất thủy phân bằng thiết bị loại Clevenger và sau đó được phân tích thông qua sắc ký khí kết hợp với phép đo phổ khối (GC/MS). Các hợp chất chiếm ưu thế trong tinh dầu là những hợp chất sesquiterpene, ở cả dạng hydrocarbon và oxy hóa. Thành phần chính bao gồm caryophyllene oxide, chiếm 23,4% trong dầu, (E)-β-caryophyllene ở mức 15,5%, cũng như phytol (6,9%), α-copaene (5,5%) và δ-cadinene (4,4%) (Lê Thị Mai Hoa cùng cộng sự; 2024).
3. Tác dụng dược lý
Cây vọng cách – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):
Theo kết quả nghiên cứu của Basu N. K và Dandiya P. C thì premnin thí nghiệm trên ếch có tác dụng giống giao cảm (sympathomimetique), nó làm giảm sức cơ của tim và làm giãn nở, giãn đồng tử.
Cây vọng cách – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):
Thực nghiệm trên ếch cho thấy các thành phần hoá học premnin và garianin gây co mạch máu và làm tăng huyết áp, trong khi ganikarin không có tác dụng giống thần kinh giao cảm này. Premnin cũng gây giãn đồng tử. Một hợp chất phenol được phân lập từ vỏ rễ tươi, có tác dụng ức chế các chủng vi khuẩn gram dương: tụ cầu vàng, liên cầu tan máu và Bacillus subtilis. Cao nước của cây có tác dụng mạnh trên tử cung và ruột động vật thí nghiệm gây tăng rõ rệt hoạt động của các cơ quan này. Rễ vọng cách có tác dụng chống đái tháo đường trên động vật gây đái tháo đường thực nghiệm.
Một isoxazol alkaloid, premnazole, được phân lập từ lá vọng cách, có tác dụng chống viêm trên chuột cống trắng, nó làm giảm sự tạo u hạt với hoạt tính có thể so sánh được với phenylbutazone, và làm giảm trọng lượng tuyến thượng thận và lượng chứa acid ascorbic. Trong cùng thí nghiệm, hoạt tính enzyme của acid phosphatase, glutamate pyruvate transaminase (GPT), và glutamate oxaloacetate transaminase (GOT) giảm trong huyết thanh và gan, trong khi lượng protein giảm trong huyết thanh. Cao nước vỏ thân có tác dụng ức chế cơ tim và gây hạ đường máu trên động vật thí nghiệm.
Abana là một chế phẩm thuốc trợ tim của Ấn Độ bào chế từ nhiều dược liệu trong đó có vọng cách, có tác dụng bảo vệ rõ rệt chống tăng huyết áp và thiếu máu cục bộ, đã được thử nghiệm trên chuột cống trắng và thể hiện có hoạt tính hạ lipid máu có ý nghĩa. Abana làm giảm β-lipoprotein và apoprotein trong huyết thanh; các lipoprotein tỷ trọng thấp giảm nhiều hơn lipoprotein tỷ trọng rất thấp. Tuy vậy, lipoprotein tỷ trọng cao trong huyết thanh tăng nhẹ. Sự giảm các thành phần lipid trong huyết thanh và gan kèm theo bởi sự giảm các acid béo tự do trong huyết thanh và giảm hoạt tính của enzym tiêu mỡ trong gan. Abana gây ức chế rõ rệt sự sinh tổng hợp cholesterol trong gan và tăng thải trừ acid mật trong phân. Kết quả nghiên cứu giải thích cơ chế tác dụng bảo vệ tim và hạ lipid máu của thuốc Abana.
Cây vọng cách chữa bệnh gì ?
1. Lá cách dùng như một loại rau ăn hằng ngày
Dùng làm rau sống: Lá cách có mùi thơm hơi hắc đặc trưng, được trộn chung các loại rau sống khác. Lá cách sống thích hợp khi chấm cùng với mắm kho, cuốn với thịt nướng, thịt chiên, cá nướng. Đôi khi dùng làm rau nhúng bữa lẩu.
Dùng làm rau luộc: Lá vọng cách non dùng luộc chung với các loại rau khác làm tăng thêm mùi thơm.
Dùng để xào: Lá cách non xắt nhuyễn dùng để xào với thịt trâu, bò, rắn, ếch, nhái, lươn, … có khẩu vị ngon khác lạ.
2. Công dụng chữa bệnh
Vọng cách có vị hăng, đắng, có mùi thơm, tính mát, có tác dụng lợi tiêu hoá, trị sốt.
Vọng cách được dùng làm thuốc trong phạm vi kinh nghiệm dân gian. Lá vọng cách chữa lỵ, tiểu tiện khó, tiêu hoá kém. Để chữa lỵ, dùng lá vọng cách tươi (30 – 40g), rửa sạch, vò nát, hoà với ít nước đun sôi để nguội, vắt lấy nước cốt, thêm đường uống. Trẻ em dùng nửa liều. Có thể dùng lá phơi khô, hay sao vàng sắc uống. Lá vọng cách còn được dùng chữa phạm phòng, phát sốt, viêm gan, co thắt sau khi giao hợp, với liều 30 – 40 g sắc uống.
Rễ vọng cách chữa đau bụng, ăn không tiêu, sốt với liều 20g sắc uống.
Trong y học dân gian Đông Nam Á, vọng cách được dùng làm thuốc lợi tiểu trị phù, thuốc gây trung tiện, bổ dạ dày, trị tiêu chảy, viêm phế quản, thấp khớp, nhức đầu và thuốc bổ cho phụ nữ sau khi đẻ. Lá và rễ vọng cách được dùng ở các nước Đông Dương làm thuốc lợi tiểu, bổ dạ dày và hạ sốt. Ở Indonesia, nước sắc lá là thuốc lợi sữa và chữa thấp khớp. Ở Malaysia, nước sắc rễ và lá có tác dụng hạ sốt. Ở Ấn Độ, rễ vọng cách được dùng để nhuận tràng, lợi dạ dày, trợ tim, bổ và có trong thành phần của chế phẩm thuốc cổ truyền Ấn Độ Dasamula trị sốt dai dẳng. Lá có tác dụng gây trung tiện, lợi sữa, và nấu cháo ăn để bổ dạ dày. Nước sắc lá dùng trị cơn đau bụng, đầy hơi, nước sắc cây non trị thấp khớp, đau dây thần kinh.
Ở Sri Lanka, tinh dầu từ rễ vọng cách trị đau bụng. Ở Papua New Guinea, cao lá trị ho, nhức đầu và sốt. Ở Guam, nước hãm vỏ cây trị đau dây thần kinh.
Từ năm 2008 các nhà khoa học thuộc Viện dược liệu, Viện khoa học công nghệ đã phối hợp với nhau cùng 2 trường Đại học Y và Dược Hà Nội để tiến hành đề tài “Nghiên cứu tác dụng chống viêm của cao lỏng lá vọng cách trên thực nghiệm”, “Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của cây vọng cách được thu hái ở Nam Định” (chính là Luận án tiến sĩ dược học Nguyễn Thị Bích Hằng, năm 2010).
Kết quả các nghiên cứu trên cho thấy lá vọng cách có tác dụng bảo vệ gan, chống viêm và giảm đau trên mô hình thực nghiệm với vật thí nghiệm là chuột. Cao lỏng lá vọng cách làm giảm men gan ALT, biểu hiện tổn thương gan giảm. Hài lòng hơn khi kết quả của nghiên cứu này cũng đồng nhất với tác dụng bảo vệ gan. Do vậy cứ nhắc đến vọng cách là người ta nghĩ ngay đến thần dược bảo vệ gan hiệu quả.
Một số bài thuốc từ cây vọng cách:
– Bài thuốc chỉ định và phối hợp: Được dùng trị phù do gan, xơ gan và trị bệnh lỵ. Ngoài ra còn dùng trị thấp khớp và làm thuốc lợi sữa. Ngày dùng 8 – 12 gram lá, đọt cây; rễ dùng với liều ít hơn (theo Y học cổ truyền Việt Nam).
– Chữa lỵ: Sử dụng lá cách tươi 30 gram, giã nát, thêm nước sôi để nguội vào khuấy đều, vắt nước, thêm tí đường cho ngọt mà dùng uống. Ngày dùng 30 – 40 ml. Trẻ em dùng nửa liều của người lớn. Cũng có thể dùng lá khô với liều 10 – 15 gram mỗi ngày, sắc uống (theo Y học cổ truyền Việt Nam).
– Hậu sản vàng da: Dùng lá cách nhưng phối hợp với thân, lá cây nhân trần và thân, lá cây cối xay, liều lượng bằng nhau 12 gram tất cả đem sắc nước uống (theo Y học cổ truyền Việt Nam).
– Chữa phong tê, thấp khớp, lợi sữa cho phụ nữ sinh con: Lá cách được dùng dưới dạng sắc uống. Mỗi ngày có thể dùng 30 – 40 gram lá tươi hoặc 15 – 20 gram lá rễ (theo Y học cổ truyền Ấn Độ).
– Giải độc bia, rượu: Ăn nhiều lá cách non hoặc luộc, xào có tác dụng giải độc bia, rượu hữu hiệu (theo kinh nghiệm dân gian Nam Bộ).
Cách trồng cây vọng cách
1. Đất trồng
Đất trồng cây vọng cách có thể là đất thịt, đất cát pha tơi xốp. Đất thỏa mãn có độ ẩm mức trung bình và thoát nước tốt. Người trồng cần chuẩn bị trước tiên là vườn ươm, luống ươm có chiều rộng tối thiểu 0,7 m, rộng phủ bì 1 m, dài 6 – 10 m, tạo vòm hình bán nguyệt trên luống cao khoảng 90 cm, phủ nilon hoặc lưới phản quang bên trên. Sau đó, tiến hành cho giá thể (hỗn hợp 33% trấu, mùn cưa. 33% cát khô, 34% xơ dừa) vào luống ươm. Khi trồng kiểu đại trà, đất phải được cày bừa tơi xốp. Có thể lên luống cao khoảng 20 – 25 cm, rộng 50 cm. Nếu trồng ở vùng đồi, người dân cần phải cuốc hố sâu 20 x 20 cm cho 1 cây.
Trong sản xuất hiện nay có 2 phương pháp nhân giống cây lá cách đó là:
- Nhân giống bằng phương pháp giâm cành
- Nhân giống bằng phương pháp ươm hạt
2. Thời vụ
Cây lá cách có thể trồng quanh năm nhưng thời điểm tốt nhất vẫn là vào vụ xuân và vụ thu. Vào vụ xuân, chọn trồng từ tháng 1 – 4 hàng năm, vụ thu từ tháng 9 – 10 hàng năm. Trồng theo hàng, cây cách cây khoảng độ 1 m, hàng cách hàng 80 cm. Mật độ trồng tối đa được biết là 20.000 – 26.000 cây/ha.
3. Trồng bằng cách giâm cành
Nếu bạn có quen ai đó đang trồng cây vọng cách, thì lễ phép xin họ vài nhánh cây vọng cách bằng cách chặt nhánh cách dài khoảng 3 – 4 tấc. Lưu ý lựa nhánh suôn thẳng, không già quá và cũng không non quá. Và khi chặt tránh quá tay làm dập da cây.
Đặt mỗi nhánh trong chậu đất, lưu ý độ ẩm vừa phải tránh thúi rễ. Một vài tuần sẽ thấy những được lá xanh non.
4. Trồng bằng cách gieo hạt
Hột vọng cách có sọ cứng như tiêu, khi gieo cần tiến hành ngâm 1 ngày trong nước. Sau đó vùi 1 phân dưới lớp đất luôn luôn ẩm, trong điều kiện trên 70oF. Còn nếu bạn muốn đốt giai đoạn thì mài thật mỏng 2 đầu hạt. Giống như cách ươm cây sen từ hạt vậy.
5. Chăm sóc định kỳ
Tăng cường tưới nước vào mùa khô, nhất là lúc quả sắp chín. Phủ gốc chè bằng cỏ, rác, cây phân xanh, … để hạn chế cỏ dại mọc. Tiến hành xới phá váng sau mỗi trận mưa to. Một năm nên xới gốc 2 – 3 lần.
Mà nhắc đến vọng cách người ta thường nghĩ ngay tới thú chơi cây cảnh. Vọng cách có sức sống mãnh liệt so với các loài cây hoang dại khác. Chắc vì thế mới có câu “Nhất tường vi nhì vọng cách”. Thiết nghĩ đây cũng là ý nghĩa cây vọng cách trong đời sống luôn bạn đọc ạ.
Mua cây vọng cách ở đâu tại Hà Nội uy tín ?
Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.
- Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm bầu giống vọng cách phù hợp.
- Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
- Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
- Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.
Tài liệu tham khảo
- Premna serratifolia – WIkipedia tiếng Anh.
- Cây vọng cách (bọng cách) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.
- Cây vọng cách – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác.
- Huỳnh Anh Duy, Nguyễn Thị Huyền Linh, Lâm Văn Nam (12/2016). “Nghiên cứu thành phần hóa học thân cây vọng cách (Premna serratifolia L.)”. Tap chí Khoa học Trường Đại học Đồng Tháp số 23: 75 – 78.
- Lê Thị Mai Hoa, Vũ Thị Hiền, Võ Thanh Thương, Lê Thị Thanh Trúc, Nguyễn Thị Thu, Prabodh Satyal, Bùi Văn Nguyên, Nguyễn Huy Hùng, William N. Setzer (2024). “Thành phần hóa học tinh dầu lá của Premna serratifolia L. ở Việt Nam (Chemical composition of Premna serratifolia L. leaf essential oil growing in Vietnam )”. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Duy Tân (DTU Journal of Science and Technology). 04(65): 163 – 169.
Tìm kiếm liên quan
- Mua cây vọng cách ở đâu
- Cây vọng cách chữa bệnh gì
- Cây vọng cách làm thạch
- Cây vọng cách bonsai
- Cách trồng cây vọng cách
- Hình ảnh cây vọng cách
- Cây vọng cách mọc ở đầu
- Lá vọng cách ăn gỏi cá
Sản phẩm liên quan: Cây thạch anh












