Cây khôi tía (có kèm lá khôi tía)

Độ hoàn thiện nội dung: 50%.

Lá khôi hay khôi nhung, khôi tía, … (danh pháp khoa học là Ardisia silvestris Pit.) là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo Bignoniaceae. Sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của GS.TS Đỗ Tất Lợi có ghi sai tên khoa học của cây này thành Ardisia sylvestris Pitard..

Mô tả cây khôi tía

Cây khôi (cây đơn tướng quân) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Cây khôi là một loại cây nhỏ, mọc thẳng đứng, cao chừng 1,5 – 2m, thân rỗng xốp, ít phân nhánh hay không phân nhánh, gần trên ngọn có nhiều lá. Lá mọc so le, phiến lá nguyên, mép có răng cưa nhỏ và mịn, dài 25 – 40cm, rộng 6 – 10cm, mặt trên tím, gần nổi hình mạng lưới. Hoa mọc thành chùm, dài 10 – 15cm, hoa rất nhỏ, đường kính 2 – 3mm, màu trắng pha hồng tím, 5 lá đài, 5 cánh hoa. Quả mọng, khi chín màu đỏ. Mùa hoa: tháng 5 – 7, mùa quả tháng 7 – 9.

Có nhiều cây khôi khác nhau, có thứ như mô tả ở trên, có thứ hai mặt lá đều xanh. Kinh nghiệm thường chỉ dùng loại có lá mặt trên xanh như nhung, mặt dưới tím.

Khôi – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cây nhỏ, cao 1,5 – 2m. Thân mãnh, nhân, ít phân nhánh, có nhiều vết sẹo màu xám do lá rụng để lại. Lá mọc so le, thường tập trung ở ngọn thân, dài 20 – 30cm, rộng 68 cm, hình mác thuôn, gốc và đầu nhọn, mép khía răng rất nhỏ, đều và sít nhau, mặt trên màu xanh mịn, mặt dưới màu tím có nhiều chấm nhỏ (khi cạy ra có màu gạch cua rất đặc sắc), hai mặt đều có lông mịn như nhung (nên còn được gọi là khôi nhung). Có loại hai mặt lá đều màu xanh lục. Cụm hoa mọc ở kẽ lá thành chùm dài 10 – 15 cm; hoa màu hồng tím, lá bắc nhỏ hình mác, đài 5 răng có lông dạng mi, ống ngắn, tràng 5 cánh, có ô nhị 5, chỉ nhị rất ngắn, bầu hình trứng. Quả hình cầu, khi chín màu đỏ. Mùa hoa tháng 5 – 7; mùa quả: tháng 8 – 10.

Thông tin thêm

1. Lá khôi có mấy loại ?

Cây khôi được chia thành 2 loại đó là khôi tía (còn gọi là khôi nhung) và khôi trắng. Cả 2 loại này đều có chung công dụng dược lý là điều trị bệnh viêm dạ dày rất hiệu quả. Điểm khác biệt là lá khôi tía có màu tím và lông nhỏ mịn ở mặt dưới, mặt trên là màu xanh.

2. Phân bố, thu hái và chế biến

Khôi – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Chi Ardisia Sw. có hơn 100 loài trên thế giới, Việt Nam có 94 loài, trong đó nhiều loài được dùng làm thuốc. Cây khôi có vùng phân bố tương đối phổ biến ở hầu hết các tỉnh miền núi của Việt Nam như Lạng Sơn, Cao Bằng, Quảng Ninh, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Vĩnh Phú, Tuyên Quang, Yên Bái, Sơn La, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi. Độ cao phân bố từ 400 đến 1000m. Trên thế giới, khôi có ở Trung Quốc (Quảng Tây, Hải Nam) và Lào. Khôi thuộc loại cây bụi, ưa ẩm và ưa bóng, thường mọc dưới tán rừng kín thường xanh ẩm còn nguyên sinh hay tương đối nguyên sinh. Ở tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Nam, cây mọc cả dưới tán rừng xen tre nứa, đất có nhiều mùn và giàu dinh dưỡng. Khôi ra hoa quả hằng năm, tỷ lệ hoa kết quả thấp. Khi quả chín phát tán gần, nên có thể tìm thấy những cây con xung quanh gốc cây mẹ. Cây có khả năng tái sinh cây chồi sau khi chặt. Nguồn trữ lượng tự nhiên trước kia của cây khôi tương đối dồi dào. Song qua nhiều năm khai thác liên tục trữ lượng đã giảm sút nhiều.

Năm 1996, cây đã được ghi vào Sách Đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế cây chưa đến mức có nguy cơ bị tuyệt chủng. Vì khi khai thác, người ta chỉ bẻ lấy phần đầu cành mang lá, gốc còn lại vẫn có thể tái sinh. Hiện nay ở vùng rừng thuộc Vườn Quốc gia Tam Đảo, Ba Bể và Cúc Phương có những điểm mà khôi phân bố tương đối phong phú và nguyên trạng. Có thể trồng bằng hạt dưới tán rừng. Lá thu hái vào mua hạ, phơi khô.

3. Thành phần hóa học và dược tính (sưu tầm)

Khôi – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Qua nghiên cứu sơ bộ trên thỏ, chuột nhắt trắng và khỉ, đã có một số nhận xét như là khôi có tác dụng làm giảm độ acid của dịch dạ dày khỉ, làm giảm nhu động ruột cô lập của thỏ, làm yếu sức co bóp của tim. Thí nghiệm trên chuột nhắt trắng, lá khôi còn có tác dụng làm giảm hoạt động tự nhiên của chuột thí nghiệm. Về dược lý lâm sàng, Bệnh viện 108 đã thí nghiệm dùng là khôi chữa cho một số bệnh nhân đau dạ dày, sơ bộ thấy có kết quả giảm đau và làm giảm dịch vị xuống mức bình thường. Viên Y học cổ truyền cũng áp dụng lá khôi chữa đau dạ dày và có nhận định như lá khôi dùng hàng ngày với liều 100g trở xuống thì thấy đỡ đau, bệnh nhân ăn, ngủ được, nhưng với liều 250g/ngày lại làm bệnh nhân mệt mỏi, uể oải, sức khỏe xuống dần nếu tiếp tục uống. Tóm lại hiệu quả 95 điều trị trên lâm sàng của lá khôi chưa được hoàn toàn xác định với liều dùng bao nhiêu là hợp lý.

Khảo sát sơ bộ thành phần hóa thực vật, định lượng một số hợp chất và xác định khả năng kháng khuẩn, khả năng kháng oxy hóa từ lá cây khôi nhung (Ardisia silvestris) đã được thực hiện. Các hợp chất của lá cây khôi nhung được ly trích với dung môi petroleum ether, ethyl acetate, ethanol và nước bằng phương pháp ngâm dầm và đánh vị sóng. Khả năng chống oxy hóa của các dịch chiết lá cây khôi nhung được xác định bằng phương pháp DPPH. Khả năng kháng khuẩn Staphylococcus aureus, Samonella sp. và Escherichia coli của các cao chiết lá cây khôi nhung được xác định bằng phương pháp khuếch tán đĩa thạch. các dung môi petroleum ether, ethyl acetate, ethanol và nước được dùng cho ly trích. Kết quả cho thấy khôi nhung có chứa các hợp chất như tinh dầu, chất béo, alkaloid, flavonoid, coumarin, tanin, anthocyanoid, carotenoid, các axit hữu cơ, chất khử, proanthocyanidin, saponin và anthraquinon. Hàm lượng polyphenol có trong lá cây khôi nhung là 0,26% chất khô. Hàm lượng tanin của lá cây khôi là 8,80%. Hàm lượng flavonoid của lá cây khôi nhung là 1,442mg/g. Dịch chiết ethyl acetate và dịch chiết nước của lá cây khôi nhung có khả năng kháng oxy hóa, nhưng thấp hơn so với axit ascorbic lần lượt là 4,2 và 4,4 lần. Dịch chiết ethyl acetate của lá cây khôi nhung có hoạt tính oxy hóa cao nhất. Các dịch chiết ethyl acetate và dịch chiết ethanol thể hiện rõ tính kháng vi khuẩn thông qua đường kính vòng vô khuẩn, đối với vi khuẩn E. coli lần lượt từ 9,67 mm đến 20,67 mm và Samonella sp. lần lượt là 14,67 mm đến 15,33 mm, tuy nhiên không thể hiện đối với vi khuẩn Staphylococcus aureus (Huỳnh Văn Biết cùng cộng sự; 2020).

Công dụng theo y học cổ truyền

Lá khôi là một vị thuốc chữa đau dạ dày trong nhân dân. Việc sử dụng này xuất phát từ kinh nghiệm chữa đau họng của nhân dân vùng Lang Chánh, Ngọc Lặc thuộc tỉnh Thanh Hóa. Dựa trên cơ sở đó, Hội Y học dân tộc tỉnh Thanh Hóa đã nghiên cứu phương thuốc chữa đau dạ dày gồm lá khôi 80g, lá bồ công anh 40g, lá khổ sâm 12g. Các vị thái nhỏ, phơi khô, sắc với 400 ml nước còn 100 ml. Chia làm 2 lần uống trong ngày vào lúc đói. Có thể thêm cam thảo 10g cho dễ uống và tăng hiệu lực điều trị. Trường hợp đau dạ dày thể hàn, thêm quế chi hoặc can khương, nếu là thể nhiệt thì thêm sinh địa, hoàng cầm. Bệnh nhân dùng bài thuốc này thấy dễ chịu ít đau. Ngoài ra, lá khôi được dùng với lá vối, lá hoè nấu nước tắm cho trẻ để phòng và trị lở ngứa, lá khôi giã nát với lá khế trộn với dầu vừng bôi chữa nhọt (Bách gia trân tàng).

Địa chỉ bán cây khôi tía tại Hà Nội uy tín ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm cây khôi tía phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.

Tài liệu tham khảo

• Cây khôi (cây đơn tướng quân) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.
• Khôi – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác.
• Phùng Võ Cẩm Hồng, Huỳnh Văn Biết, Trương Quang Toản, Nguyễn Thị Thanh Nga & Nguyễn Thị Ngọc Phượng (2020). “Phân tích thành phần hóa thực vật và xách định khả năng kháng oxy hóa và kháng khuẩn của dịch chiết từ lá của cây khôi nhung (Ardisia silvestris Pitard)”. Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển (The Journal of Agriculture and Development). 19(4): 28 – 35.

Tìm kiếm liên quan

• Mua la khôi tía ở đâu
• La khôi tía khô
• Tác dụng của la khôi tía
• Lá khôi chữa dạ dày
• Cây khôi tía
• Hình ảnh cây khôi tía
• Tác dụng của cây la khôi
• Lá khôi trắng có tác dụng gì