Bầu giống xích đồng nam

Tại Việt Nam, cây có ở Sơn La, Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Giang, Bắc Ninh, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hòa Bình, Hải Phòng, Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam. Ngoài ra còn có ở Ấn Độ, Bangladesh, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào, Malaysia, Indonesia.

3. Phân biệt xích đồng nam và bạch đồng nữ

Về hình thái: Hai cây này có hình thái khá giống nhau, điểm khác biệt rõ ràng và dễ nhận thấy nhất là hoa của Xích đồng nam màu đỏ trong khi hoa Bạch đồng nữ màu trắng.

Về tác dụng: Hai cây đều được dùng trong chữa bệnh phụ khoa rất hiệu quả; ngoài ra còn trị đau xương khớp.

4. Thành phần hóa học (sưu tầm)

Báo cáo khoa học “Chemical constitutes from Clerodendrum japonicum” của Shu-Lin Zhang, Hai-Bing Liao, Dong Liang; Zhongguo Zhong Yao Za Zhi. 2018; 43(13):2732-2739:

Các thành phần hóa học từ chiết xuất ethanol của Clerodendrum japonicum được phân lập bằng cách kết hợp nhiều kỹ thuật sắc ký khác nhau, bao gồm sắc ký cột trên gel silica, Sephadex ^® LH-20, ODS và HPLC pha đảo ngược. Mười sáu hợp chất có cặp epimer đã được làm sáng tỏ thông qua việc áp dụng các tính chất lý hóa với công nghệ phân tích quang phổ hiện đại, cụ thể là 7α-hydroxy syringaresinol (1), (-)-syringaresinol (2), (-)-medioresinol (3), 2″,3″-O-acetylmartyonside (4), 2″-O-acetyl-martyonside (5), martinoside (6), monoacetyl martinoside (7)，cytochalasin O (8), 9-epi-blumenol B (9), (6R, 9S) và (6R,9R)-9-hydroxy-4-megastigmen-3-one (10A，10B), (6R,9S)-3-oxo-α-ionol (11), (-)-dehydrovomifoliol (12)，megastigm-5-en-3,9-diol (13), (3R,6E,10S)-2,6,10-trimethyl-3-hydroxydodeca-6,11-diene-2,10-diol (14), (2R)-butylitaconic acid (15), 3-(3α-hydroxybutyl)-2,4,4-trimethylcyclohexa-2,5-dienone (16), (-)-loliolide (17), trong đó hợp chất 1 và 15 là sản phẩm tự nhiên mới, các hợp chất khác lần đầu tiên được phân lập từ Clerodendrum japonicum ngoại trừ các hợp chất 4, 6 và 7.

Công dụng theo y học cổ truyền

Cụm hoa có tính ấm, vị ngọt, không độc, có tác dụng bổ huyết. Rễ cây Xích đồng nam có tính bình, vị nhạt hơi ngọt, không độc, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khử phong thấp, thanh can phế, lợi tiểu, tiêu viêm, tán ứ. Lá có tác dụng thanh nhiệt giải độc, tiêu thũng. Rễ, lá, toàn cây ở Vân Nam (Trung Quốc) được coi là có tính hơi ấm, vị đắng, có tác dụng thanh nhiệt chỉ khái, khu phong trừ thấp, điều kinh, tán ứ tiêu thũng.

Trong đông y, Xích đồng nam được dùng trong chữa khí hư, viêm tử cung, rối loạn kinh nguyệt, vàng da, mụn lở, huyết áp cao, khớp xương đau nhức, đau lưng.

Cách dùng và bài thuốc từ xích đồng nam

1. Cách dùng

Liều dùng 15 – 20g, sắc hoặc nấu cao uống. Lá tươi giã đắp hoặc chắt lấy nước rửa vết thương, bỏng, mụn lở.

Ở Hồng Kông (Trung Quốc), cụm hoa 30 – 90g sắc uống trị xích, bạch đới, trĩ, sán khí và mất ngủ; rễ 30 – 60g sắc uống trị phong thấp đau nhức, đau lưng, đòn ngã tổn thương, lao phổi kèm ho, khái huyết, trĩ xuất huyết, lỵ.