Cây giống xáo tam phân (xáo tam thân, …)

Độ hoàn thiện nội dung: 60%.

Xáo tam phân được biết đến là một cây thuốc nam quý, có mùi thơm ngọt dịu. Dược liệu này nổi tiếng vì chữa bệnh gan và 5 loại ung thư khó trị. Thực hư lợi ích của loại thảo dược này như thế nào ? Hãy cùng Nhà vườn Hải Đăng tìm hiểu về nguồn gốc và công dụng chữa bệnh của dược liệu này qua bài viết sau.

Xáo tam phân hay xáo tam thân, một số nơi gọi là đơn diệp đằng thích (đơn là một, diệp là lá, đằng là dây, thích là gai) (danh pháp khoa học là Paramignya trimera (Oliv.) Burkill.) là một loài cây thuộc họ Cửu lý hương Rutaceae nên bản thân cây có mùi rất thơm. Các bộ phận của cây đều có tinh dầu, nhiều nhất ở rễ, mùi thơm ngọt dịu.

Mô tả cây xáo tam phân

Căn cứ vào nghiên cứu về chi Paramignya ở Việt nam và trên thế giới cùng với bộ dữ liệu mẫu, hình ảnh xáo tam phân do Viện Dược liệu cung cấp cho thấy xáo tam phân Khánh Hòa được phân biệt với các loài khác thuộc chi Paramignya ở các đặc điểm đặc trưng bao gồm: Cây thân gỗ, lá đơn, mọc cách, so le nhau, phiến lá dày, kích thước dài 8 – 12 cm, rộng 1 – 3 cm; đỉnh lá có khía nhỏ, gốc lá tròn, chóp lá hình tim, mép cong xuống dưới; mặt trên xanh đậm, mặt dưới nhạt và bóng, bên trong có nhiều điểm dầu, có 8 – 10 đôi gân bên; cuống lá dài khoảng 4 – 8 mm, nhẵn. Lá mọc ở gần ngọn có phiến kích thước lớn hơn so với lá ở đoạn trên thân và cành. Gai nhọn, mọc dưới mỗi cuống lá, số lượng và kích thước gai thay đổi đa dạng theo vùng địa lý và theo từng cá thể thu thập (Phạm Hoàng Hộ, 2000). Cụm hoa dạng chùm mọc ở nách lá gồm 2 – 8 hoa. Hoa đều, có màu trắng ngà, có 3 lá đài dính nhau, 6 nhị đực ngắn hơn cánh hoa, chỉ nhị dày và dẹt, bao phấn hình bầu dục; 1 đầu nhụy, 1 vòi nhụy dày, có tuyến, đầu nhụy dẹt, có 3 gờ; cuống hoa ngắn, nhẵn, có lá bắc, đài tồn tại trên quả, có tuyến rõ, mép có lông, 3 cánh hoa nhỏ, dài 4 mm, bầu 1 – 2 ô và mỗi ô chứa 1 noãn. Quả chứa từ1 – 2 hạt được bao bọc bởi lớp dịch nhày dạng keo dính, trong (Phí Thị Cẩm Miện cùng cộng sự; 2021).

Thông tin thêm

1. Phân bố và thu hái

Xáo tam phân được tìm thấy nhiều ở khu vực nam trung bộ (Việt Nam) và chủ yếu ở Khánh Hòa, Phú Yên, Ninh Thuận. Các nghiên cứu lợi ích sức khoẻ của loài cây này thường sử dụng rễ có nguồn gốc từ Khánh Hòa.

2. Thành phần hóa học và dược tính (sưu tầm)

Từ phân đoạn n-hexan của dịch chiết methanol thân và rễ cây Paramignya trimera đã phân lập được 3 hợp chất: ninhvanin (6-(3,7-dimetyl-2,6-octadi-enyl)-7-hydroxy-8-metoxy-2H-1-benzopyran-2-one) C₂₀H₂₄O₄ (2), ostruthin C₁₉H₂₂O₃ (1) và 6-(2-hydroxyetyl)-2,2-dimetyl-2H-1-benzopyran C₁₃H₁₆O₂ (3), trong đó hợp chất (2) là một coumarin mới lần đầu tiên được phân lập trong thiên nhiên. Cấu trúc hóa học của các hợp chất này đã được xác định bằng các phương pháp phổ cộng hưởng từ hạt nhân NMR (1D, 2D) và phổ ESI-MS, HR-ESI-MS (Nguyễn Mạnh Cường cùng cộng sự; 2013).

Bằng các phương pháp sắc ký cột silica gel pha thường, kết hợp với sắc ký lớp mỏng điều chế với hệ dung môi giải ly có độ phân cực khác nhau, năm hợp chất có cấu trúc khung flavonoid bao gồm: pinostrobin (1), pinocembrin (2), tangeretin (3), nobiletin (4), sciadopitysin (5) đã được phân lập từ cao CHCl₃ của lá cây Xáo tam phân được thu hái tại tỉnh Đồng Nai vào tháng 1 năm 2021. Cấu trúc hóa học của các hợp chất này được xác định bằng phương pháp phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D và 2D, kết hợp so sánh với các tài liệu tham khảo. Kết quả nghiên cứu cho thấy 5 hợp chất phân lập được lần đầu được tìm thấy trong lá cây Xáo tam phân (Nguyễn Trần Đình Hiểu cùng cộng sự; 2023).

Bốn coumarin là ostruthin (1), 8-methoxyostruthin (2), 7-hydroxycoumarin (3) và 7-methoxycoumarin (4) cùng với bốn acridon alkaloid là oriciacridon (5), 5-hydroxynoracronycin (6), citruscinin-I (7) và glycocitrin-III (8) đã được phân lập từ rễ cây xáo tam phân (Paramignya trimera). Cấu trúc của các hợp chất này được xác định dựa vào phổ 1D và 2D NMR (Trịnh Hoàng Dương cùng cộng sự; 2016).

Mô hình gây tổn thương gan chuột bằng paracetamol đã được áp dụng để đánh giá tác dụng bảo vệ gan của cao methanol và cao nước rễ cây Xáo tam phân (Paramignya trimera (Oliv.) Guillaum). Cao nước rễ cây Xáo tam phân ở liều 10 g/kgP đã làm giảm hoạt độ AST, ALT và một phần tổn thương gan ở chuột do paracetamol liều 400 mg/kg thể trọng (kgP). Cao methanol rễ Xáo tam phân ở liều 10 g/kgP có tác dụng bảo vệ gan tương đương với sylimarin ở mức liều 50 mg/kgP (Nguyễn Mạnh Cường cùng cộng sự; 2016).

Tác dụng của xáo tam phân

Theo Y học cổ truyền, xáo tam phân có vị hơi đắng, hậu vị ngọt. Tính bình, mùi thơm dễ chịu, không độc. Quy vào Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận, Tâm Bào.

Hiện chưa có nhiều nghiên cứu đủ chất lượng chứng minh những lợi ích y học của xáo trên người. Tuy nhiên, hiện có các nghiên cứu trên động vật (in vivo) và ống nghiệm (in vitro), cho thấy các thành phần hoá học có trong xáo tam phân có tiềm năng chữa bệnh. Các lợi ích bao gồm việc giúp hỗ trợ điều trị một số bệnh lý gan, ức chế một số dòng tế bào ung thư và có tính chống oxy hóa cao.

1. Lợi ích đối với bệnh gan

Báo cáo cho thấy xáo tam thân có tác dụng ức chế tốt viêm gan cấp ở thực nghiệm trên chuột nhắt trắng. Một số thành phần của xáo tam phân có tác dụng hạ men gan trên chuột nhắt trắng. Ngoài ra, xáo tam phân cũng có tác dụng độc đối với dòng tế bào ung thư gan Hep-G2.

2. Hỗ trợ điều trị ung thư

Vào năm 2012, Sở Y tế Khánh Hòa đã công bố kết quả nghiên cứu cây xáo tam phân của Viện Dược liệu. Theo đó, vị thuốc này có tác dụng gây ức chế và tiêu diệt các tế bào ung thư ác tính như: Ung thư gan (Hep-G2), ung thư đại tràng (HTC116), ung thư vú (MDA MB231), ung thư buồng trứng (OVCAR-8), ung thư cổ tử cung Hela.

Một số nghiên cứu được công bố gần đây (2013 – 2015) cũng cho thấy xáo tam phân có tính chống oxy hoá. Các gốc tự do (gốc oxy hóa) là một trong những nguyên nhân gây ra các tế bào đột biến, thay đổi cấu trúc, chức năng tế bào. Từ đó, tạo tiền đề cho các tế bào ung thư phát triển. Mặt khác, chiết xuất methanol thô và phân đoạn hexan của nó có tác dụng gây độc tế bào đối với một số dòng tế bào ung thư.

3. Một số lợi ích khác đối với sức khỏe

Kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả VAST, coumarin của xáo tam phân có tác dụng kháng viêm. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng xáo tam phân trong phòng ngừa và điều trị các bệnh viêm thần kinh.

Ngoài ra một số báo cáo cho thấy tinh dầu từ lá xáo tam thân có tác dụng kháng vi rút, kháng khuẩn, chống co thắt và kháng viêm. Báo cáo cũng chỉ ra rằng tinh dầu xáo tam phân không có độc tính với tế bào bình thường. Tinh dầu của nó thể hiện sự ức chế mạnh nhất đối với tụ cầu vàng, nấm Candida.

Cách sử dụng xáo tam phân

Theo kinh nghiệm, rễ của vị thuốc này muốn đạt được lợi ích tối đa cần sao vàng hạ thổ. Dùng 2 lít nước sắc với 100 gram rễ tươi (50 gram rễ đã sấy khô) sắc đến khi còn khoảng 1 lít. Sử dụng khi còn ấm, có thể bảo quản trong bình thuỷ để chia nhiều lần uống. Vì xáo tam thân có tinh dầu nên khi nấu không được để lửa to, và phải đóng nắp nồi lại.

Sau khi sử dụng hết nước sắc lần 1, có thể tiếp tục sắc lần 2, với 1,5 lít nước. Sắc cho tới khi còn khoảng nửa lượng nước là có thể dùng.

Lưu ý khi sử dụng xáo tam phân

Theo nghiên cứu của Viện Dược liệu, xáo tam phân không thể hiện độc tính cấp sau 14 ngày khi dùng thuốc liều cao. Nghiên cứu kết luận xáo tam thân khá an toàn khi sử dụng với liều thấp. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng, đặc biệt khi người bệnh đang sử dụng thuốc điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, … hằng ngày. Hiện, chưa có nghiên cứu về tương tác của xáo tam thân với các thuốc trên thị trường.

Xáo tam thân là một cây thuốc nam quý, có tiềm năng chữa bệnh. Một vài lợi ích của xáo tam thân là gây độc các dòng tế bào ung thư ác tính. Tuy nhiên, các tác dụng của loại dược liệu này vẫn còn đang trong quá trình nghiên cứu.

Địa chỉ bán cây xáo tam phân tại Hà Nội uy tín ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm bầu giống xáo tam phân phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.

Tài liệu tham khảo

• Xáo tam phân – Wikipedia tiếng Việt.
• Trần Thị Thu Trang, Trần Trung Thạch, Trần Hợp, Trương Thị Đẹp (2016). “Đặc điểm hình thái và vi học xáo tam phân Paramignya trimera (Oliv.) Guillaum, họ Rutaceae (Morphological and anatomical characteristics of Paramignya trimera (Oliv.) Guillaum, Rutaceae)”. Tạp chí Nghiên cứu Y học – Y học Tp. Hồ Chí Minh. 20(2): 330 – 337.
• Phí Thị Cẩm Miện, Phạm Bích Ngọc, Chu Hoàng Hà, Nguyễn Đức Bách (2021). “Nghiên cứu hình thái và chỉ thị DNA barcode của loài Xáo tam phân (Paramignya trimera) thu thập tại Khánh Hòa, Việt Nam”. Tạp chí Công nghệ Sinh học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA). 19(4): 695 – 703.
• Nguyễn Mạnh Cường, Hồ Việt Đức, Nguyễn Văn Tài, Phạm Ngọc Khanh, Vũ Thị Hà, Trần Thu Hương, Nguyễn Duy Nhất (2013). “Bước đầu nghiên cứu thành phần hóa học cây xáo tam phân họ Rutaceae”. Tạp chí Hóa học – Viện Hóa học các Hợp chất thiên nhiên, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. 51(3): 292 – 296.
• Nguyễn Trần Đình Hiểu, Trần Hoài Tú, Nguyễn Trung Nhân, Đặng Hoàng Phú (2023). “Các hợp chất flavonoid từ lá cây xáo tam phân (Paramignya trimera) họ Cam quýt (Rutaceae)”. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Tự nhiên. 7(3): 2669 – 2674.
• Trịnh Hoàng Dương, Trần Thu Phương, Hà Diệu Ly, Nguyễn Thụy Vy, Đặng Văn Sơn, Nguyễn Diệu Liên Hoa (2016). “Coumarin và acridon alkaloid từ rễ cây Xáo tam phân (Paramignya trimera)”. Tạp chí Khoa học – Đại học Quốc gia Hà Nội: Khoa học Tự nhiên và Công nghệ. 32(4): 115 – 123.
• Nguyễn Mạnh Cường, Trần Thu Hường, Phạm Ngọc Khanh, Vũ Thị Hà, Nguyễn Thị Cúc, Đỗ Thị Thảo (2016). “Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của rễ cây xáo tam phân (Paramignya trimera) trên chuột gây tổn thương gan bằng paracetamol”. Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. 54(1): 37 – 45.

Sản phẩm liên quan: Cây an xoa