Cây giống lạc tiên

Passiflora foetida tại Đảo Réunion. Tác giả: B.navez. Ngày tạo: Ngày 16, tháng 5, năm 2008. Nguồn: Wikipedia Common.

Passiflora foetida (quả non và quả chín) tại Đảo Réunion. Tác giả: B.navez. Ngày tạo: Ngày 16, tháng 5, năm 2008. Nguồn: Wikipedia Common.

Passiflora foetida. Tác giả: Marco Schmidt. Ngày tạo: Ngày 1, tháng 1, năm 2007. Nguồn: Wikipedia Common.

Passiflora foetida được chụp tại Mooloolah, Queensland. Tác giả: Vmenkov. Ngày tạo: Ngày 17, tháng 4, năm 2008. Nguồn: Wikipedia Common.

Passiflora foetida được chụp tại Kourou Guyane thuộc Pháp. Tác giả: Arria Belli. Ngày tạo: Ngày 7, tháng 11, năm 2005. Nguồn: Wikipedia Common.

Passiflora foetida được chụp tại Mooloolah, Queensland. Tác giả: Vmenkov. Ngày tạo: Ngày 17, tháng 4, năm 2008. Nguồn: Wikipedia Common.

Độ hoàn thiện nội dung: 50%.

Cây lạc tiên là một loại dược liệu được dùng trong sản xuất đông dược và tân dược; mọc hoang ở nhiều nơi, thường gặp ở các bãi hoang, bờ bụi.

Lạc tiên hay cây lạc, cây lồng đèn, hồng tiên, mắc mát, long châu quả, … tên tiếng Anh là stinking passionflower, wild maracuja, bush passion fruit, wild water lemon, stoneflower, love-in-a-mist, running pop, … (danh pháp khoa học là Passiflora foetida L.; đồng nghĩa: Passiflora foetida var. gossypiifolia (Desv. ex Ham.) Mast.) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Lạc tiên Passifloraceae. Cây có nguồn gốc từ tây nam Hoa Kỳ (miền nam Texas và Arizona), Mexico, vùng Caribe, Trung Mỹ và phần lớn Nam Mỹ.

Mô tả cây lạc tiên

Cây lạc tiên – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Lạc tiên là một loại dây mọc leo, thân mềm, trên có rất nhiều lông mềm. Lá mềm, mọc so le, hình tim, dài 6 – 10cm, rộng 5 – 8cm, mép lượn sóng và xẻ hơi sâu thành 3 thùy, đáy lá hình tim, mép lá có lông mịn, cuống lá dài 7 – 8cm. Đầu tua cuống thành lò xo. Hoa đơn độc, 5 cánh màu trắng hay hơi tím nhạt, đường kính 5,5cm, lá đài màu trắng phía dưới có gân xanh, dưới lá đài có 3 gân chính với những gần phụ trông như lá mà không có phiến chỉ có gân lá không thôi. Một đĩa có 2 tầng tua, mặt tua trên có màu tím trong vàng, trong cùng có lông mịn. Trụ cao có đầu tim đỏ, 5 nhị có bao phấn màu vàng gục xuống dưới. Quả hình trứng dài 2 – 3cm. Mùa hoa 4 – 5, mùa quả 5 – 7.

Lạc tiên – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cây leo bằng tua cuốn. Thân mềm, tròn và rỗng, có lông thưa. Lá mọc so le, chia 3 thùy, thùy giữa lớn hơn hai thùy bên, mép uốn lượn có lông mi nhỏ, gốc hình tìm, đầu nhọn, gân lá hình chân vịt, hai mặt có lông mịn, tua cuốn mọc ở kẽ lá, đầu cuộn lại như lò xo.

Hoa to, đều, lưỡng tính, mọc riêng lẻ ở kẽ lá; tổng bao gồm 3 lá bắc rời nhau chia thành những dải nhỏ như sợi, bao hoa gồm 5 lá đài màu xanh lục, mép viền trắng, mỗi lá đài có một phần phụ hình sừng nhọn ở mặt ngoài, 5 cánh hoa rời nhau, màu trắng pha tím nhạt ở giữa, xếp xen kẽ với các lá đài; một vòng tua gồm rất nhiều phần phụ của cánh hoa hình sợi chỉ, màu tím; ở giữa hoa, có một cột nhỏ hình trụ (cuống nhị nhụy) mang 5 nhị có bao phấn dính lưng, màu vàng, bộ nhụy có 3 lá noãn; bầu thượng một ô. Quả mọng, hình trứng, dài khoảng 3 cm, bao bọc bởi tổng bao lá bắc tồn tại; vỏ quả mỏng khi chín màu vàng; hạt nhiều, có áo hạt thơm, ăn được. Mùa hoa: tháng 5 – 7; mùa quả: tháng 8 – 10. Ngoài cây lạc tiên nêu trên, còn có một số loài lạc tiên khác cũng được dùng như sau:

Lạc tiên Nam Bộ (Passiflora cochinchinensis Spreng.).

Tên khác: Cơm lang, lồng đèn, xen.

Mô tả: Cây leo, cành hơi dẹt, có khía rãnh. Lá thuôn hẹp, gốc và đầu tròn, mép nguyên, mặt trên nhẵn, mặt dưới hơi có lông. Cụm hoa có ít hoa màu trắng có vòng tua phần phụ màu tím và vàng. Quả nhỏ, hình trứng nhẵn, dài 1,5 – 2,5cm, không có tổng bao lá bắc. Mùa quả vào tháng 5.

Lạc tiên tây (Passiflora incarnata L.)

Mô tả: Cây leo, dài 3 – 9m. Thân có rãnh dọc, vỏ màu xám nhạt sau chuyển màu đỏ tía, khi non có lông mịn. Lá mọc so le, chia 3 thùy (ít khi 5 thùy) mép có răng rất nhỏ, tua cuốn mọc ở kẽ lá. Hoa to màu trắng, thơm, mọc đơn độc, có cuống dài, lá bắc 3, xẻ rất sâu, vòng tua phần phụ của cánh hoa có màu tím tía hoặc hồng. Quả hình trứng, nạc, khi chín màu vàng, ăn được.

Thông tin thêm

1. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây lạc tiên – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Cây mọc hoang ở khắp nơi tại nước ta. Thường trẻ con vẫn hái quả ăn. Trước đây hầu như nhân dân ta không dùng cày này làm thuốc. Từ năm 1940, một dược sĩ Việt Nam từ Pháp về thấy cây này hơi giống Passiflora ở bên Pháp mà tại Pháp người ta dùng cây đó làm thuốc an thần nên đã dùng cây lạc tiên của ta chế thành thuốc làm thuốc an thần. Từ đó ta quen dùng, chứ chưa ai kiểm tra theo dõi tác dụng đến đâu.

Hái toàn cây trừ rễ, dùng tươi hay phơi khô mà chế thuốc sắc hay pha rượu thuốc. Không chế biến gì đặc biệt. Chưa ai đặt vấn đề trồng.

Lạc tiên – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Trong số 15 loài thuộc chi Passiflora L. ở Việt Nam, lạc tiên là loài mọc tự nhiên, có vùng phân bố rộng rãi nhất. Cây phân bố ở khắp các tỉnh trung du, vùng núi thấp (dưới 1000 m) và đôi khi cả vùng đồng bằng. Những tỉnh có nhiều lạc tiên là Bắc Giang, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang, Yên Bái, Phú Thọ, Hoà Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và một số tỉnh ở phía đông Trường Sơn. Trên thế giới, lạc Tiên có ở Nam Trung Quốc, Lào, Campuchia và một số nước Đông Nam Á khác.

Lạc tiên là cây ưa ẩm và ưa sáng, thường mọc trùm lên các cây bụi ở ven rừng, đồi, nhất là ở các trảng cây bụi tái sinh sau nương rẫy. Cây sinh trưởng mạnh từ khoảng giữa tháng 3 đến tháng 8. Hoa quả nhiều hàng năm. Mùa đông cây có hiện tượng hơi rụng lá. Tái sinh tự nhiên chủ yếu từ hạt. Sau khi chết, phần còn lại tái sinh cây chổi khỏe.

Nguồn lạc tiên ở Việt Nam nhìn chung khá dồi dào. Lượng khai thác làm thuốc hàng năm không ảnh hưởng nhiều tới dự trữ tự nhiên. Cây bị tàn phá chủ yếu do nạn phá rừng lấy đất canh tác.

2. Cách trồng

Lạc tiên – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Lạc tiên là cây cận nhiệt đới, có thể trồng được ở vùng đồng bằng, nhưng trồng ở miền núi (có độ cao trên 1000 m), cây cho quả có chất lượng tốt hơn. Cây được nhân giống bằng hạt, bằng cành giâm hoặc áp cành.

Hat lấy ra khỏi quả, rửa sạch, hong khô nơi râm mát rồi gieo ở vườn ươm, sau 2 – 3 tuần sẽ nảy mầm. Ngâm nước trước khi gieo, hạt sẽ nảy mầm nhanh hơn. Cành giâm là cành bánh tẻ của cây đã trưởng thành, chặt thành đoạn có từ 3 mắt trở lên, trồng thẳng hoặc giâm cho ra rễ. Thời vụ giâm tốt nhất vào mùa xuân.

Lạc tiên không đòi hỏi đặc biệt về chất đất. Có thể trồng trên đất cát, đất xấu, nhưng cây sẽ sinh trưởng phát triển tốt hơn nếu trồng trên đất nhiều màu, sâu, thoát nước. Khi trồng, đào hố 40 x 40 x 40 cm, bón lót 10 – 15 kg phân chuồng. Trồng quanh nhà có thể cho leo lên tường, hàng rào hoặc giàn. Nếu trồng thành ruộng thì khoảng cách cây là 2 – 3 x 5 – 6 m và cần làm giàn, tốt nhất là loại giàn phẳng như giàn mướp. Cây cần có đầy đủ ánh sáng, vì vậy cần tỉa bớt cành lá, tránh để quá rậm rạp.

Trồng bằng hạt, sau 18 – 24 tháng cây sẽ cho quả. Quả chín sau khi ra hoa khoảng 3 tháng, được thu vào tháng 6 – 7 và tháng 9 – 10. Cây 3 năm tuổi cho từ 20 đến 25 kg quả, 1 ha đạt 12 – 15 tấn. Thâm canh tốt có thể đạt tới 30 tấn/ha. Nếu trồng theo quy mô lớn thì chu kỳ là 3 – 4 năm. Sau đó, cần xử lý đất và luân canh vì cây bị tuyến trùng gây hại. Ngoài ra, cần chú ý phòng trừ rệp, nhện đỏ, ruồi đục quả, …

3. Thành phần hóa học

Luận văn Thạc sĩ Hóa học “Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm, kháng oxi hóa của cây lạc tiên (Passiflora foetida L.) ở tỉnh Thừa Thiên Huế bằng dung môi hữu cơ ít phân cực” của Nguyễn Nhị hồng Thủy; chuyên Ngành: Hóa hữu cơ; mã số luận văn: 60.44.01.14 (2016) có tổng hợp lại như sau:

Theo tác giả Patil. A. S và Paikrao. H. M, trong lạc tiên có mặt các nhóm chất flavonoid, alkaloid, steroid, tannin, saponin, anthraquinone, phenolic.

Nhựa cây chứa các polyketide α-pyrone gọi là passifloricin A (56), passifloricin B (57), passifloricin C (58), ermanin (59).

Hạt và mầm chứa các cyanohydrin glycoside: Tetraphyllin A (41), tetraphyllin B (42), tetraphyllin B sulphate, deidaclin (43), volkenin (44).

Lá cây chứa C-glycosyl flavonoid: Apigenin (8), isovitexin (4), vitexin (3), luteolin-7-β-D-glucoside (19), kaempferol (1), pachypodol (60), 7,4′-dimethoxyl apigenin (61), 4′,7-O-dimethyl naringenin (62), 3,5-dihydroxy-4′,7-dimethoxy flavanone (63), 2”-xylosyl vitexin (64). Các alkaloid là harmane (24), harmalol (27), harmine (26), harmaline (28), axit linoleic (49) và axit linolenic (50).

Lạc tiên – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Lạc tiên chứa pachypodol, 4′,7-O-dimethyl apigenin, ermanin-4′,7-O-dimethyl naringenin, 3,5-dihydroxy-4,7-dimethyloxyflavanon, chrysoeriol, 2″-xylosylvitexin (Trung được Từ Hải I, 1993), vitexin. Hàm lượng flavonoid toàn phần là 0,074%. Ngoài ra, cây còn chứa alkaloid 0,033%, trong đó có harmane.

4. Tác dụng dược lý

Lạc tiên – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Alkaloid toàn phần chiết từ cây lạc tiên đã được chứng minh là có tác dụng làm giảm hoạt động của chuột nhắt trắng được kích thích do dùng caffein và kéo dài thời gian gây ngủ của hexobarbital (Vũ Ngọc Lộ, Hoàng Tích Huyền).

Bùi Chí Hiếu và cộng sự đã thử tác dụng dược lý của chế phẩm Passerynum gồm lạc tiên, vông nem, lá sen, thảo quyết minh, hạt tơ hồng, lá dâu, hạt keo giậu, sâm đại hành và kết luận như sau: Passerynum dùng với liều 0,2 g/20g chuột, có tác dụng làm giảm trạng thái hưng phấn thần kinh ở chuột nhất trắng đã được dùng caffein, pha loãng với nồng độ 1: 10, chế phẩm có tác dụng gây hạ huyết áp, tăng tần số và biên độ hô hấp của thỏ thí nghiệm, đồng thời làm giảm nhịp tim và sức co bóp cơ tim. Chế phẩm có độc tính thấp, có thể dùng tới liều 75 g/kg mà không gây chết súc vật. Trên lâm sàng, Passerynum làm cho bệnh nhân ngủ dễ dàng, ngon giấc, không làm thay đổi huyết áp.

Theo tài liệu Ấn Độ, quả lạc tiên chín có thể ăn được nhưng lúc còn xanh thì độc vì có chứa glycoside cyanogenetic. Ở các nước châu Âu, người ta dùng cây Passiflora coerulea Auct. và P. incarnata L.. P. coerulea được coi là có tác dụng an thần, chống co thắt. P. incarnata đã được ghi trong dược điển Pháp cũng là thuốc an thần và chống co thắt. H. LeClerc còn cho rằng P. incarnata có tác dụng hạ huyết áp, giảm co bóp cơ trơn ruột.

Công dụng của cây lạc tiên

Toàn cây lạc tiên có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thủy. Quả có vị ngọt, chua, tính bình, mùi thơm, có tác dụng nhuận phế, chỉ thống.

Lạc tiên được dùng làm thuốc an thần, chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh. Ngọn non của cây thường được thu hái để luộc ăn vào buổi chiều hoặc trước khi đi ngủ vài giờ. Dạng thuốc thông thường là cao lỏng có đường được pha chế như sau: Lạc tiên 400g, lá vông 400g, lá gai 100g, rau má 100g. Tất cả nấu với nước, cô đặc được 100 ml. Đường nấu thành sirô. Pha 6 phần cao với 4 phần sirô. Ngày uống 40 ml, chia làm 2 lần.

Quả lạc tiên trứng (P. edulis Sims) được dùng làm nước giải khát có tác dụng mát và bổ. Cách làm như sau: quả chín (càng chín càng thơm), 0,5 kg, bổ đôi nạo hết ruột, ép và lọc lấy dịch quả. Đường trắng 0,250 kg hòa với một lít nước đun sôi để nguội. Đổ dịch quả vào nước đường trộn đều. Uống với nước đá. Nước quả lạc tiên trứng có mùi thơm đặc biệt, vị hơi chua, chứa nhiều vitamin nhất là vitamin B2.

Ở châu Âu, cây P. coerulea được dùng làm thuốc dịu thần kinh rất công hiệu, dưới dang cồn thuốc tươi với liều 30 đến 50 giọt/ngày, hay dạng cao lỏng với liều 13 g/ngày. Cây P. incarnata cũng dùng làm thuốc an thần chữa mất ngủ, hồi hộp, suy nhược thần kình, động kinh, dưới dạng cồn thuốc tươi, với liều 30 đến 50 giọt/ngày hay dạng cao lòng với liều 1 – 5g/ngày.

Bài thuốc có lạc tiên:

Chữa thần kinh suy nhược, mất ngủ, hòi hộp: Lạc tiên 150g, lá vông 130g, tâm sen 2,2g, lá dâu 10g, đường 90g. Tất cả nấu thành cao lỏng vừa đủ 100ml. Ngày dùng 2 – 4 thìa to, uống trước khi đi ngủ.

Mua cây giống lạc tiên ở đâu uy tín chất lượng ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm cây giống lạc tiên phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.