Cây quỳnh giao (xương cá, bút chì, xương khô)

Độ hoàn thiện nội dung: 60%.

Cây giao hay cây xương khô, lục ngọc thụ, quang côn thụ, san hô xanh, xương cá, tên tiếng Anh là Indian tree spurge (đại kích Ấn Độ), naked lady, pencil tree (cây bút chì), pencil cactus (xương rồng bút chì), milk bush, aveloz (danh pháp khoa học là Euphorbia tirucalli L.; đồng nghĩa: Arthrothamnus bergii Klotzsch & Garcke; Arthrothamnus ecklonii Klotzsch & Garcke; Euphorbia laro Drake) là một loài thực vật có hoa trong chi Đại kích Euphorbia thuộc họ Thầu dầu Euphorbiaceae. Loài này được L. mô tả khoa học lần đầu tiên vào năm 1753. Được biết cây mọc hoang nhiều nơi, ở thôn quê cây có thể dùng làm hàng rào. Với công dụng chủ yếu là làm bài thuốc chữa bệnh viêm xoang.

Vậy cây giao là cây gì ?

Cây xương khô (cây giao) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa lỗi chính tả):

Cây giao có thể cao tới 4 – 7m, thân có thể có đường kính bằng cổ tay, cành nhiều, mọc so le hay hơi vòng, màu xanh, gây, cành con cũng gầy nhỏ, chỉ mang rất ít lá. Lá nhỏ, hình mác hẹp, hơi dày, rất chóng rụng, phiến lá dài 12 – 16mm, rộng 2mm. Thoáng trồng, người ta có cảm tưởng là một cây không có lá. Hoa tập trung ở những chỗ phân nhánh hoặc tận cùng ở đầu cành. Quả nang, hơi có lông, có 3 mảnh vỏ. Hạt hình trái xoan, nhẵn.

Xương khô – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cây nhỡ, có thể cao 5 – 6m. Thân mập, phân nhiều cành gần như mọc vòng, hình trụ, màu lục. Các cành con có thể có lá. Lá nhỏ hẹp, rụng sớm, dài 12 – 16mm, rộng 2 mm. Cụm hoa có tổng bao nhỏ, hình bầu dục; nhị nhiều. Quả nang ít lông, có 3 mảnh vỏ; hạt hình trứng, nhẵn. Toàn cây có nhựa mủ trắng.

Thông tin thêm

1. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây xương khô (cây giao) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa lỗi chính tả):

Nguồn gốc ở đảo Mangat (châu Phi). Phát hiện thấy ở Việt Nam từ năm 1970.

Hiện nay được trồng khắp nơi ở Việt Nam làm cảnh và làm hàng rào vì người ta cho rằng ai vô ý để nhựa cây này bắn vào mắt có thể bị mù. Người ta hái cành tươi ngâm rượu chữa đau răng. Mùa hái: Quanh năm.

Xương khô – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Xương khô có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Phi và hiện nay được trồng ở khắp các vùng nhiệt đới khác. Ở khu vực Đông Nam Á, xương khô có ở Indonesia, Philippines, Malaysia, Thái Lan, Lào, Campuchia. Ở Việt Nam, xương khô cũng được trồng làm cảnh ở khắp nơi. Ở một số vùng đồi các tỉnh miền Trung, hay ở núi đá vôi thấp thuộc tỉnh Ninh Bình và Thanh Hóa, còn thấy cây mọc trong trạng thái hoang dại, có thể do trồng trọt trước đây.

Xương khô là cây đặc biệt ưa sáng, chịu được nắng nóng và khô hạn. Cây có thể sống được trên nhiều loại đất, kể cả đất cát khô ven biển hay ở vùng đất bán hoang mạc cằn cỗi của Ninh Thuận. Xương khô ra hoa quả hàng năm, tuy nhiên hạt không đóng vai trò quan trọng trong việc nhân giống. Cây có khả năng tái sinh dinh dưỡng khoẻ. Từ một mẩu thân hoặc cành nếu được tiếp xúc với đất đều chóng mọc rễ và phát triển thành cây xương khô mới.

2. Thành phần hoá học

Cây xương khô (cây giao) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa lỗi chính tả):

Kopaczewski (1947, Bull. Soc. Biol. France, 29, 924 – 926) đã nghiên cứu tính chất lý hoá, thành phần hoá học và độc tính của loại nhựa cây giao (xương khô).

Nhựa này kích thích rất mạnh các niêm mạc, rất độc đối với cá và chuột. Nhựa cây này phơi nắng và nhào với nước sẽ cho một thứ là gutta-percha.

Ngoài ra trong xương khô còn có tirucallol (còn gọi là kanziol) độ chảy 133 – 134,5^oC, α_D(20^o) = + 4,5 (trong benzen).

Xương khô – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Xương khô chứa các euphorbin A và F (CA. 113: 74.720h), cyclotirucanenol (24β-methyl-9β-19-cycloanost-20-en-3β-ol) (CA. 111: 74.738d).

Vỏ thân chứa cycloeucalenol và γ-taraxasteryl acetate (CA. 112: 136.009y).

Vỏ thân khô và tươi còn có cuphorginol (taraxer-14-6α-ol; CA. 111: 112.295s) và glut-5-en-3β-ol và cycloart-23-en-3β-25-diol (CA. 108: 109.569s).

Nhựa mủ cây chứa các diterpene tirucalicine (CA. 110: 170.225j), 3,7,12-tri-O-acetyl-8-isovaleryl-ingol (CA. 114: 78.581g), các chất diterpene ester là dẫn chất của các alcol ingenol, phorbol và resiniferonol, chất triterpene cycloeuphordenol (4α,14α,24β-trimethyl-9β: 19-cyclocholest-20-en-3β-ol) (CA. 109: 187.270 x).

Lê Thị Kim Dung cùng cộng sự (2018) đã phân lập được 7 hợp chất từ toàn bộ cây tươi Euphorbia tirucalli thu hái tại thôn Hồng Sơn, xã Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận vào tháng 7 năm 2014, gồm arjunolic acid (1), eriodictyol (2), quercitrin (3), afzelin (4), scopoletin (5), acid 3,3′,4-trimethylellagic (6) và gallic acid (7). Trong đó, hợp chất số 1 là thành phần chính được phân lập lần đầu tiên từ chi Euphorbia, ba hợp chất số 2, 4 và 5 được phân lập từ loài này lần đầu tiên.

3. Tác dụng dược lý

Xương khô – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cao ethanol của cành xương khô có tác dụng ức chế Bacillus subtilis và Staphylococcus aureus in vitro. Cao ethanol của lá, thân cây non và nhựa mủ có tác dụng giảm đau, ức chế hệ thần kinh trung ương và chống co giật trên động vật thí nghiệm. Cao xương khô có tác dụng làm tăng sự hoạt hóa các hệ gen tiềm tàng của virus Epstein – Barr (EBV) trong những nguyên bào lymphô mang EBV và cả trên sự biến đổi tế bào lymphô người gây bởi EBV. Đất và nước lấy ở xung quanh cây cũng có tác dụng làm tăng sự hoạt hóa này và gây nguy hiểm cho người. Nhựa mủ xương khô chứa những chất kích thích và đồng gây ung thư. Đó là những diterpene ester dẫn chất của các alcol ingenol, phorbol và resiniferonol.

Cây giao có tác dụng gì ?

Xương khô – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Ở Việt Nam, người ta chỉ trồng cây xương khô làm cảnh và làm hàng rào vì có nhựa độc. Một số người dùng xương khô chế thuốc ngậm chữa răng đau như sau: Lấy chừng 50g cành xương khô, rửa sạch, thái nhỏ ngâm ngay trong 100ml cồn 90^o. Khi dùng lấy một thìa cà phê (5 ml) dung dịch pha vào một chén nước, ngậm một lúc, rồi nhổ đi. Ngày ngậm 3 – 4 lần.

Trong y học dân gian một số nước Đông Nam Á, thuốc đắp từ cành hoặc vỏ xương khô được dùng để trị gãy xương. Ở Malaysia, rễ hoặc cành cây giã đắp trị loét mũi, trĩ và sưng tấy. Rễ nạo nhỏ, trộn với dầu dừa, uống trị đau dạ dày. Cao chiết từ cây có tác dụng kháng sinh. Xương khô cũng được dùng làm thuốc bả cá. Ở Indonesia, nhựa mủ xương khô được phết lên chân tay bị gãy để làm chất đỡ khi khô cứng lại. Ở Ấn Độ, nhựa mủ đắp tại chỗ lại trị hột cơm, mụn cóc, thấp khớp, đau dây thần kinh, đau răng. Còn dùng trị ho, hen, đau tai, với tác dụng tẩy ở liều nhỏ và là chất kích thích và gây nôn ở liều lớn. Nước sắc cành non và rễ được dùng trị đau bụng và đau dạ dày.

Ở Madagascar, nhựa mủ cây xương khô gây tác dụng độc khi dùng quá liều, được áp dụng để gây nôn và làm thuốc bả cá. Ở Tây Phi, nhựa mủ bôi cũng trị hột cơm, mụn cóc, thấp khớp và đau dây thần kinh.

Cách sử dụng cành giao chữa viêm xoang hiệu quả

1. Chuẩn bị

Thứ nhất là một cái ấm nước nhỏ (nhôm, sành đều được nhưng không được dùng để nấu nước uống vì sợ độc). Tiếp theo lấy một miếng giấy lớn, một tờ giấy lịch treo tường lớn hoặc có thể nối 2 – 3 tờ giấy A4 bằng băng keo thành 1 tờ lớn, rồi quấn xéo lại thành một cái ống hình trụ dài khoảng 5 tấc (50cm) chứ không được làm ngắn hơn vì sẽ quá nóng, dễ bị phỏng da còn nếu để dài quá thì hơi không đủ mạnh để hít.

2. Thực hiện

Ống phải quấn sao cho 1 đầu thật vừa hoặc lớn hơn miệng vòi ấm còn 1 đầu nhỏ hơn sao vừa vào mũi để hít. Nếu tìm được ống tre thì tốt hơn, nhưng không được dùng nhựa, dễ nóng chảy!. Tiến hành mở nắp ấm, đổ vào cỡ một chén nước. Đếm cỡ 10 – 20 đốt cây xương cá, cắt nhỏ các đốt cây (cụ thể là thành cỡ phân nửa của lóng tay) rồi thả vào ấm. Nên cắt cây ngay trên miệng ấm, để cho mủ cây nhỏ trực tiếp vào ấm càng tốt. Phải luôn nhẹ nhàng và cẩn thận để tránh mủ văng vào mắt.  Đặt ấm lên bếp, vặn lửa thật lớn cho nước trong ấm sôi lên.

Chờ đến khi thấy có hơi xông ra nhiều từ vòi ấm thì ta bớt lửa đến cực nhỏ, chỉ canh sao cho vừa đủ để hơi vẫn còn bốc ra nhẹ ở vòi ấm là đủ. Lấy ống giấy đã quấn ở trên, đưa đầu lớn của ống vào vòi ấm, còn đầu nhỏ cho vào mũi để hít hơi xông lên. Thời gian xông có thể chỉ là trong 15 – 20 phút, hay nếu có thời gian thì xông 30 – 50 phút. Nên để dành và hâm lại nước trong ấm để dùng dần, thường là 2 lần trong ngày (sáng và tối). Sau đó đổ bỏ, hôm sau tiến hành làm lại liều thuốc mới. Khi hâm lại dùng lần 2 thì cho thêm một ít nước cùng với 1 vài đốt cây để có thể bổ sung thêm thuốc.

Nhân giống cây giao

Cây cành giao được nhân giống chủ yếu bằng cách cắt cành và giâm xuống đất ẩm. Đoạn cành dùng để giâm được cắt ra nên chọn hơi lớn một chút. Cụ thể là từ 3 – 4 đốt trở lên, để đảm bảo cây mạnh, nhanh bén rễ. Sau khi cắt rời đoạn cây thì nên để trong bóng râm chừng một hoặc hai ngày cho khô mủ, trồng sẽ nhanh bén rễ hơn. Nếu lấy cây để dùng nhưng chưa dùng tới thì nên giâm ngay xuống đất để giữ độ tươi của cây (cây không bị khô mủ) để dùng dần. Sau khi giâm, ta tưới nước vừa phải mỗi ngày. Sau vài ngày thì cây giao giống sẽ bén rễ, rồi dần sẽ nhảy nhánh con, phát triển tốt.

Mua cây giao ở đâu uy tín chất lượng ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm cành cây giao trị viêm xoang phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.

Tài liệu tham khảo

• Cây xương khô (cây giao) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.
• Xương khô – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác.
• Cây xương rồng (bút chì) – Wikipedia tiếng Việt.
• Euphorbia tirucalli – Wikipedia tiếng Anh.
• Lê Thị Kim Dung, Bùi Xuân Hào, Nguyễn Thị Ánh Tuyết, Phạm Nguyễn Kim Tuyến, Dương Thúc Huy (2018). “Thành phần hóa học của cây cành giao (Euphorbia tirucalli L.) – Chemical constituents of Euphorbia tirucalli L.”. Science & Technology development journal: Natural sciences. 2(5): 76 – 82.