Cây giống cát sâm (sâm nam)

Độ hoàn thiện nội dung: 40%.

Cát sâm hay sâm nam, sâm chuột, ngưu đại lực, sơn liên ngâu, đại lực thự (danh pháp khoa học là Nanhaia speciosa (Champ. ex Benth.) J.Compton & Schrire; đồng nghĩa: Millettia speciosa Champ. ex Benth.) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Đậu Fabaceae.

Về tên gọi cát sâm, trong đó cát là sắn, vị thuốc giống củ sắn lại có tác dụng bổ do đó mới có tên như trên.

Mô tả cây cát sâm

Cây cát sâm (sâm nam) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Cát sâm là một loại cây nhỡ, có những cành mọc tựa, có rễ củ mẫm, vị hơi ngọt, mát. Lá kép lông chim lẻ, có lá kèm. Lá chét mọc đối. Lá non và cành non có phủ lông mềm màu xanh xám. Hoa dài 10 – 25mm, đài hình ống, miệng loe rộng, cánh hoa màu đỏ hay hơi tím. Nhị 10. Vòi hình sợi. Quả dẹt trong chứa 1 – 10 hạt hình thấu kính, rốn rộng và ngắn. Ra hoa vào tháng 6 – 8, kết quả vào tháng 9 – 12.

Cát sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập I – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cây nhỏ, leo, thân gỗ, dài hàng mét. Cành non có nhiều lông mềm như nhung, màu trắng, sau nhẵn màu nâu. Lá kép lông chim, mọc so le, có cuống dài phủ đầy lông, lá chét 7 – 13, thường là 11, hình mũi mác thuôn hoặc bầu dục, dài 4 – 7cm, rộng 2 – 3cm, gốc tròn, đầu nhọn, mặt trên màu lục sẫm, có lông ở gân, mặt dưới phủ lông dày màu trắng, gân lá thành mạng rất rõ.

Cụm hoa tận cùng thành chùy, có lông, dài 10 – 20cm; hoa rất nhiều, màu trắng ngà, lá bắc dạng lá, đài có răng tam giác, mặt ngoài phủ đầy lông; tràng hoa nhẵn ở mặt ngoài, cánh cờ rông 1,8cm, những cánh bên gần thẳng, bộ nhụy 2 bó, bầu có lông. Quả phủ đầy lông mềm, thắt lại ở các hạt; hạt 4 – 6 có vỏ khá dày, màu đen. Mùa hoa: tháng 7 – 9, mùa quả: tháng 10 – 12.

Tránh nhầm với cây sâm gạo (Vigna vexillata (L.) A.Rich.) cùng họ, chỉ có 3 lá chét.

Thông tin thêm

1. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây cát sâm (sâm nam) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Cát sâm mọc hoang tại những vùng đồi núi của nhiều tỉnh miền Bắc nước ta (Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Tây, Hòa Bình).

Một số nơi trồng để lấy củ làm thuốc. Rễ củ đào ở những cây đã trồng được hơn một năm, vào thu đông, rửa sạch, thái mỏng, phơi hay sấy khô. Không chế biến gì khác, hoặc tẩm nước gừng hoặc nước mật rồi sao vàng.

Cát sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập I – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Chi Millettia Wight & Arn. có tới hơn 50 loài trên thế giới, bao gồm các đại diện là cây gỗ, cây bụi hay dây leo thân gỗ, phân bố khắp các vùng nhiệt đới, á nhiệt đới và ôn đới ẩm. Ở Việt Nam, chỉ này có 25 loài. Một số loài có chất độc nên thường được sử dụng làm thuốc diệt côn trùng hoặc duốc cá. Cát sâm là một trong số ít loài có rễ củ, không độc.

Cát sâm phân bố hạn chế ở một số nước như Lào, Nam Trung Quốc và Việt Nam. Ở Việt Nam, cát sâm phân bố rải rác ở các tỉnh miền núi và trung du. Vùng phân bố tương đối tập trung ở một số tỉnh như: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái. Độ cao phân bố thường dưới 1000m.

Cát sâm là cây ưa ẩm, ưa sáng, hơi chịu bóng ở thời kỳ cây con. Cây thường mọc lẫn trong các đám cây bụi hay gỗ nhỏ ở rừng thứ sinh, ven đối, bờ nương rẫy. Đặc biệt là ở ven rừng ẩm núi đá vôi. Ở đây, cây thường có kích thước lớn hơn cây mọc ở đồi. Một khóm có thể thu hoạch được 2 – 3 kg rễ củ. Cát sâm ra hoa quả nhiều hàng năm. Khả năng tái sinh cây con từ hạt tốt. Ngoài ra, khi cây bị chặt phá thường xuyên, phần gốc còn lại vẫn có khả năng tái sinh thành cây mới.

2. Cách trồng

Cát sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập I – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cát sâm mới được trồng trên quy mô nhỏ ở các vườn gia đình, vườn thuốc, vườn thực vật. Cây được gieo trồng bằng hạt. Hạt được gieo thẳng vào mùa xuân (tháng 2 – 3), đến mùa đông thì thu hoạch. Cũng có thể để vài ba năm mới thu hoạch.

Đất nào cũng trồng được cát sâm, nhưng phải cao ráo, thoát nước, không bị úng ngập. Nếu trồng nhiều, cần cày bừa, lên luống cao 25 – 30cm, rộng 60 – 70cm để trồng 1 hàng vào giữa luống, cây nọ cách cây kia 50 – 60cm. Nếu trồng ít thì bổ hốc với khoảng cách 70 x 60 cm. Sau khi bón lót ít phân chuồng, hạt được gieo thẳng vào các hốc, mỗi hốc 3 – 5 hạt. Về sau, tỉa để lại mỗi hốc 1 – 2 cây. Thân cát sâm dài, nhỏ, thường mос dựa vì vậy cần cắm cọc hoặc trồng gần hàng rào để cây có chỗ tựa.

Hàng năm, cần xới xáo làm cỏ, dùng các loại phân nước để tưới thúc 2 – 3 lần vào lúc cây sinh trưởng mạnh và làm cỏ. Cây không có sâu bệnh gì đáng kể.

3. Thành phần hóa học (sưu tầm)

Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp chiết Soxhlet và sắc ký cột để chiết xuất, phân lập được 4 hợp chất từ rễ củ cây cát sâm. Kết quả đã xác định cấu trúc 4 hợp chất phân lập được là: Maackiain (1), calycosin (2), genistein (3) và medicarpin (4) thông qua các kết quả đo nhiệt độ nóng chảy, phổ khối, phổ cộng hưởng từ hạt nhân và so sánh với các dữ liệu công bố của các hợp chất liên quan. Đây là các hợp chất chính trong rễ củ cây cát sâm (Vũ Đức Lợi cùng cộng sự; 2022).

Công dụng và liều dùng theo y học cổ truyền

Rễ củ cát sâm vị ngọt, tính bình, có tác dụng thư cân, hoạt lạc, bổ hư, nhuận phế.

Cát sâm được coi là vị thuốc bổ mát, dùng trong những trường hợp suy nhược, viêm phế quản mạn tính, lao phổi, ho khan, sốt, khát nước, nhức đầu, tiểu tiện khó khăn. Có tài liệu nêu chữa di tinh ở nam giới, bạch đới ở nữ giới. Ngày 10 – 20g, có thể tới 40g. Dùng riêng, dưới dạng thuốc sắc, ngâm rượu hoặc phơi khô tán bột uống. Có thể phối hợp với các vị thuốc khác. Nhân dân ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây – Trung Quốc cũng dùng cát sâm làm thuốc chữa đau nhức, thấp khớp, đau lưng, viêm gan mạn tính, ho. Ngày 40 – 80g, dạng thuốc sắc.

Bài thuốc có cát sâm:

Chữa ho có nhiều đờm, ho khan, ho dai dẳng: Cát sâm 12g, mạch môn 12g, thiên môn 8g, vỏ rễ dâu 8g. Sắc chia làm 3 lần uống trong ngày.

Chữa nhức đầu, sốt, khát nước, bí tiểu tiên:

• Cát sâm 30g (tẩm mật sao) sắc uống.
• Cát sâm 12g, cát căn 12g, cam thảo 4g. Sắc, chia làm 3 lần uống trong ngày.

Chữa cơ thể suy nhược, kém ăn: Cát sâm tẩm nước gừng, sao vàng. Ngày 30g, sắc uống.

Địa chỉ bán cây cát sâm tại Hà Nội uy tín ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm cây giống cát sâm phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.

Tài liệu tham khảo

• Cây cát sâm (sâm nam) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.
• Cát sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập I – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác.
• Vũ Đức Lợi, Nguyễn Thị Hiền, Trần Thị Hồng Nhung, Nguyễn Minh Thái, Nguyễn Thị Mai, Phạm Thị Minh Hải (2022). “Nghiên cứu thành phần hóa học của rễ củ cây Cát sâm (Millettia speciosa Champ.)”. Tạp chí khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội. 38(3): 19 – 26.