Cây giống khổ sâm cho lá

Độ hoàn thiện nội dung: 60%.

Khổ sâm cho lá hay cù đèn khổ sâm, ba đậu khổ sâm, … (danh pháp khoa học là Croton kongensis Gagnep.) là loài thực vật có hoa thuộc họ Đại kích Euphorbiaceae.

Cái tên khổ sâm có nghĩa là sâm đắng được dùng để chỉ 3 vị thuốc có nguồn gốc và công dụng khác hẳn nhau:

• Hạt khổ sâm: Thực tế là quả của cây sầu đâu rừng, có tên khoa học là Brucea javanica (L.) Merr. (đồng nghĩa: Brucea sumatrana Roxb.) thuộc họ Khổ sâm Simarubaceae.
• Khổ sâm cho lá (C. kongensis) thuộc họ Thầu dầu Euphorbiaceae. Còn được gọi với tên khác là cây cù đèn.
• Khổ sâm cho rễ hay dã hòe, khổ cốt, khổ sâm, danh pháp khoa học là Sophora flavescens Aiton, thuộc họ Đậu Fabaceae.

Mô tả cây khổ sâm cho lá

Cây khổ sâm – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Cây nhỏ cao độ 0,7 – 1 mét. Lá mọc cách hay gần như mọc đối, có khi mọc thành vòng giả gồm 3 – 6 lá. Lá hình mũi mác, mép nguyên dài 5 – 10 cm, rộng 1 – 3 cm. Cả hai mặt của lá đều có nhiều lông hình khiên óng ánh (kiểu lông ở lá cây nhót) nhưng mặt dưới lại nhiều hơn mặt trên. Khi phơi khô, mặt lá dưới có màu trắng bạc, mặt trên có màu nâu đen. Cụm hoa mọc ở kẽ lá hay đầu cành, lưỡng tính hay đơn tính. Hoa đực có 5 đài, 12 nhị, hoa cái có 5 lá đài, 3 vòi nhị. Quả gồm 3 mảnh vỏ, màu hung đỏ.

Cây khổ sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Cây nhỏ, cao 1 – 2 m. Cành non mảnh. Lá mọc so le hoặc gần như mọc đối, có khi tụ họp nhiều lá như kiểu mọc vòng, hình mũi mác, gốc hơi tù, đầu thuôn nhọn, dài 5 – 9 cm, rộng 1 – 3 cm, hai mặt có lông hình khiên, óng ánh như lá nhót, dày hơn ở mặt dưới. 3 gân chính toả từ gốc lá cùng với 2 tuyến dạng răng nhỏ; cuống lá cũng có lông hình khiên.

Cụm hoa mọc ở kẽ lá và đầu cành, dài 2 – 7 cm, gồm cả hoa đực và hoa cái hoặc cụm hoa đực và cái riêng; lá bắc hình vảy rất nhỏ; hoa đực có cuống ánh bạc, 5 lá đài hình bầu dục, 5 cánh hoa thuôn hình dài, có lông mịn ở mép. Nhị 12, chỉ nhị có lông tơ ở phần dưới; hoa cái có 5 lá đài hình bầu dục – mũi mác, bầu hình cầu thuôn dần ở đỉnh.

Quả nang gần hình cầu, khi khô rút thành 3 mảnh, trên đỉnh mỗi mảnh có một bướu nhỏ, màu hung đỏ, có lông ánh bạc; hạt hình trứng, có mỏ, màu nâu hung. Mùa hoa quả: tháng 5 – 8.

Thông tin thêm

1. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây khổ sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Croton L. là một chi lớn có khoảng 800 loài trên thế giới, phân bố phổ biến khắp các vùng nhiệt đới. Ở Việt Nam có 31 loài (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1995). Trong đó, khổ sâm chủ yếu là cây trồng, đôi khi cũng thấy mọc tự nhiên ở vùng đồi cây bụi các tỉnh phía bắc (Võ Văn Chi, 1997).

Khổ sâm thuộc loại cây bụi, ưa sáng và có thể hơi chịu hạn. Cây rụng lá hàng năm về mùa đông, sinh trưởng mạnh vào hè – thu, ra hoa quả nhiều, tái sinh tự nhiên chủ yếu bằng hạt và cây chồi sau khi chặt.

2. Thành phần hóa học

Cây khổ sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Lá khổ sâm chứa alkaloid toàn phần 0,32%; flavonoid toàn phần 2,78%, tanin, hợp chất polyphenol (Bế Thị Thuấn và cs. 1995).

Từ lá, đã phân lập được 6 alkaloid (Phạm Hoàng Ngọc và cs., 1996).

Phạm Tống Sơn và cs. 1999 đã phân lập được từ lá một chất được nhận dạng là ent-7β,18-dihydroxy-16-kauren-15-on-18-acetate (I).

Báo cáo của Nguyễn Văn Phúc cùng cộng sự (2024), nghiên cứu đã xác định được trong tinh dầu phần trên mặt đất cây Cù đèn cửu long Croton kongensis có 56 hợp chất, trong đó một số thành phần chính là sabinene (32,69%), germacrene B (9,39%), 2-isopropyl-5-methyl-(2E)-hexenal (7,52%) và β-elemenone (6,68%). Tinh dầu này có tác dụng kháng và diệt vi sinh vật trên Staphylococcus aureus (cả 2 dòng MSSA và MRSA) và Candida albicans nhưng không thể hiện tác dụng trên Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa ở nồng độ thử nghiệm cao nhất là 32 μL/mL. Tinh dầu loài Cù đèn cửu long có thể là nguồn cung cấp sabinen và là sản phẩm kháng khuẩn tự nhiên đầy hứa hẹn để sử dụng trong thực tiễn.

3. Tác dụng dược lý

Cây khổ sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Khổ sâm có tác dụng kháng sinh đối với trực khuẩn lỵ và đồng thời có tác dụng kháng amip lỵ, làm đơm bào cơ thành kén. Khổ sâm còn có tác dụng an thần, lợi tiểu, chống dị ứng và có tác dụng bảo vệ năng cao tỷ lệ sống đối với nhóm động vật được tiêm liều chết nọc rắn hổ mang.

Nước sắc của bài thuốc gồm khổ sâm và vỏ bưởi có tác dụng ức chế ký sinh trùng sốt rét mạnh trên động vật thí nghiệm được gây nhiễm sốt rét, nhưng tái phát trong thời gian 10 ngày theo dõi. Trên mô hình thực nghiệm chuột nhắt nhiễm Plasmodium berghei và gà nhiễm Plasmodium gallinaceum, allaloid chiết xuất từ khổ sâm không thể hiện rõ tác dụng chống sốt rét in vivo.

Một bài thuốc khác gồm lá khổ sâm và vỏ bưởi đào dưới dạng nước sắc và siro đã được thử nghiệm trên 59 bệnh nhân sốt rét và thấy thuốc có tác dụng hạ sốt, làm giảm mật độ ký sinh trùng ở bệnh nhân nhưng tác dụng yếu, không rõ rệt, đồng thời không có tác dụng phụ.

Bài thuốc gồm khổ sâm và 3 vị thuốc khác dưới dạng nước sắc để rửa âm đạo trong điều trị sa sinh dục, phối hợp với bài thuốc uống và bài thuốc đặt ở âm đạo, đạt kết quả khá tốt.

Flavonoid từ lá khổ sâm có tác dụng kháng khuẩn in vitro. Alkaloid toàn phần lá khổ sâm ức chế sự phát triển của Plasmodium berghei và Plasmodium falciparum in vitro. Khổ sâm có tác dụng chống oxy hóa in vitro.

Cây khổ sâm có tác dụng gì ?

Khổ sâm có vị đắng, hơi ngọt, hơi chát, mùi hơi hắc, tính mát, có tác dụng sát khuẩn, thanh nhiệt, tiêu độc.

Khổ sâm được dùng trị ung nhọt, sang lở, chốc đầu (sắc uống và rửa ngoài), đau bụng khó tiêu, lỵ, viêm loét dạ dày, tá tràng. Ngoài ra, khổ sâm còn được dùng trong các phương thuốc chữa mẩn ngứa, phong hủi, vảy nến, sa sinh dục trong và sa sinh dục ngoài (sắc uống và rửa ngoài). Liều dùng hàng ngày là 12 – 24g, có thể dùng tới 40g, dạng thuốc sắc.

Bài thuốc có khổ sâm:

Chữa đau bụng không rõ nguyên nhân: Nhai mấy lá khổ sâm tươi với muối, nếu có nôn hay sôi bụng thêm miếng gừng sống.

Chữa đau bụng lâm râm, lụy sau khi ăn đau bụng, khó tiêu: Lá khổ sâm, lá ngấy đũm, đều phơi khô, mỗi thứ một nắm (30 – 40g), thêm 3 lát gừng, sắc uống. Hoặc thường dùng sắc 2 thứ lá trên uống thay chè.

Chữa lỵ cấp tính, tiêu chảy:

• Lá khổ sâm, lá phèn đen, mỗi thứ một nắm sắc uống.
• Khổ sâm, rau sam, cỏ sữa, cỏ nhọ nồi, lá mơ lông, mỗi vị 10g, sắc uống ngày một thang.
• Khổ sâm 15g, hương phụ 10g, củ gấu 8g, vỏ quả lựu 8g, gừng khô 3 lát. Sắc uống ngày một thang.

Chữa khắp mình nổi mẩn ngứa, luôn muốn gãi: Lá khổ sâm, kinh giới, lá đắng cay, lá trầu không, nấu nước xông và tắm rửa.

Chữa vảy nến: Khổ sâm 15g, huyền sâm 15g, kim ngân 15g, sinh địa 15g, quả ké 10g. Làm thành viên, ngày uống 20 – 25g.

Chữa sa sinh dục: Khổ sâm 10g, phèn phi 25g, bổ công anh 10g, thổ phục linh 10g. Sắc lấy nước rửa âm đạo, cách một ngày làm một lần.

Chữa viêm loét dạ dày tá tràng:

• Lá khổ sâm, bồ công anh, nhân trần, mỗi vị 12g; lá khôi, chút chít, mỗi vị 10g. Tán bột, mỗi ngày uống 30g với nước đun sôi để nguội.
• Lá khổ sâm 12g; lá khôi 40g; bồ công anh 20g; uất kim, hậu phác, mỗi vị 12g; ngải cứu 8g; cam thảo 4g. Sắc uống, hoặc nấu cao pha sirô uống.

Chữa chàm cấp tính thể thấp nhiệt: Lá khổ sâm 12g; nhân trần 20g; thổ phục linh, kim ngân mỗi vị 16g; hoàng bá nam, hạ khô thảo, ké đầu ngựa, mỗi vị 12g; hoạt thạch 8g. Sắc uống ngày một thang.

Viêm da thần kinh thể phong nhiệt mới mắc bệnh:

• Lá khổ sâm 12g; sinh địa, thổ phục linh, mỗi vị 16g; cúc hoa, kim ngân hoa, ké đầu ngựa mỗi vị 12g; đan bì 8g. Sắc uống ngày một thang.
• Lá khổ sâm 12g; kinh giới, sinh địa, mỗi vị 16g; phòng phong, kim ngân, cúc hoa, tạo giác thích, mỗi vị 12g; thuyền thoái 6g. Sắc uống ngày một thang.

Kỹ thuật trồng cây khổ sâm cho lá

1. Chọn giống

Khổ sâm có thể trồng bằng cách gieo hạt xuống đất hoặc giâm hom.

2. Đất và cách trồng

Khổ sâm không kén đất nên có thể trồng trên mọi loại đất, có thể là đất thịt hoặc đất pha cát để không bị úng ngập và tưới tiêu thuận lợi.

Nên trồng vào khoảng tháng 2 – 3, với khoảng cách 1 x 1 mét (mật độ 10.000 cây/ha).

Cây khổ sâm sinh trưởng cực kì mạnh và không bị sâu bệnh nên không cần phải tiến hành chăm bón nhiều. Tuy nhiên để đạt được năng suất cao và chất lượng lá tốt cần bón thúc cho cây trong thời kỳ cây sinh trưởng mạnh (hè – thu), bằng nước phân chuồng, nước giải hay đạm pha loãng tưới vào quanh gốc cây.

3. Thu hoạch

Khổ sâm có thể cho thu hoạch lá quanh năm, trừ mùa cây rụng lá. Thu lá về phơi hay sấy nhẹ đến khô, dùng dần.

Nhai mấy lá khổ sâm tươi với muối, nếu có nôn hay sôi bụng thêm miếng gừng sống.

Tham khảo thêm sản phẩm: chè xanh

Mua cây khổ sâm cho lá tại Hà Nội uy tín ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm bầu giống cây khổ sâm (lá) phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.

Tài liệu tham khảo

• Cây khổ sâm – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.
• Cây khổ sâm – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác.
• Nguyễn Văn Phúc, Nguyễn Khắc Tiệp, Nguyễn Thanh Tùng, Lưu Đàm Ngọc Anh, Bùi Văn Hướng, Trần Thị Hằng An (2024). “Nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng kháng vi sinh vật in vitro của tinh dầu từ phần trên mặt đất cây cù đèn Cửu Long (Croton kongensis Gagnep.)”. Tạp chí Y dược học Quân sự số 9 – 2024.