Cây thiên lý (dạ lài hương, dạ lai hương)

Độ hoàn thiện nội dung: 60%.

Cây thiên lý hay cây hoa lý, hoa thiên lý, dạ lài hương, tên tiếng Anh là Chinese violet, cowslip creeper, Pakalana vine, Tonkin jasmine, Tonkinese creeper (danh pháp khoa học là Telosma cordata (Burm.f.) Merr.; đồng nghĩa: Marsdenia glaziovii (E.Fourn.) Spellman & Morillo) là một loài thực vật thuộc họ Thiên lý Asclepiadaceae.

Mô tả cây thiên lý

Cây thiên lý – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Thiên lý là một loại cây nhỏ, mọc leo, thân hơi có lông, nhất là ở những bộ phận còn non. Lá hình tim, thuôn, khía mép ở khoảng 5 – 8mm về phía cuống, đầu lá nhọn, có lông trên các gân lá; phiến lá dài 6 – 11cm, rộng 4 – 7,5cm, cuống cũng có lông, dài 12 – 20mm. Hoa khá to, nhiều, màu vàng xanh lục nhạt, rất thơm, thành xim tán, có cuống to, hơi có lông, dài 10 – 22m, mang nhiều tán mọc mau liền với nhau. Quả là những đại dài 6,5 – 9,5 cm, rộng 12 – 14mm.

Cây thiên lý – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Dây leo, dài hàng mét. Thân non hơi có lông. Lá mọc đối, mỏng và mềm, hình trứng, dài 6 – 11 cm, rộng 4 – 7,5 cm, gốc hình tim, đầu có mũi nhọn ngắn, hai mặt nhẵn và gần như cùng màu lục, mép nguyên thường cong lên, chỉ có lông ở các gân; cuống lá dài 1 – 2 cm.

Cụm hoa mọc thành xim tán ở kẽ lá, gồm rất nhiều hoa, màu vàng lục, thơm; đài có 5 răng nhọn có lông; tràng có ống rất ngắn, cánh hoa thuôn dài có lông rải rác ở mặt ngoài; cột nhị nhụy rộng, cao bằng nửa ống tràng, nhị có khối phấn hình cầu. Quả dài, dài 6 – 9 cm. Mùa hoa quả: tháng 5 – 7.

Thông tin thêm

1. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây thiên lý – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Cây thiên lý được trồng ở khắp nơi ở Việt Nam, nhiều nhất tại miền Bắc để làm cảnh và lấy hoa, lá nấu canh ăn. Còn mọc ở Ấn Độ, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Trung Quốc, Philippines. Khi dùng thường hái lá tươi giã nát với muối và thêm nước vào vắt lấy nước.

Cây thiên lý – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập II – Đỗ Huy Bích cùng các tác giả khác (đã sửa chính tả):

Chi Telosma Coville gồm một số loài là dây leo quấn, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới châu Á. Ở Việt Nam, có 2 loài, đều là cây thuốc và rau ăn.

Thiên lý phân bố từ các tỉnh phía nam Trung Quốc, bao gồm cả đảo Hải Nam, đến Việt Nam, Lào, Campuchia và một số nước khác ở Đông – Nam châu Á. Ở Việt Nam, thiên lý là cây trồng từ lâu đời để lấy hoa và lá non làm rau ăn. Cây được trồng rải rác khắp các tỉnh thuộc đồng bằng và trung du Bắc Bộ; còn được trồng làm cảnh ở các thành phố.

Thiên lý là cây ưa sáng và ưa ẩm; sinh trưởng phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng và ẩm của vùng nhiệt đới; nhiệt độ trung bình từ 21 đến 24^oC; rụng lá về mùa đông. Do đó ở các vùng núi cao trên 1500 mét như Sa Pa, do có nền nhiệt độ quanh năm thấp nên không trồng được loại cây này. Hàng năm, vào tháng 3 – 4, từ các phần thân cành đã rụng lá, mọc ra nhiều chồi non. Loại chồi này sinh trưởng nhanh, sau 2 tháng đã có chiều dài gần 2 m. Hoa thiên lý xuất hiện ngay sau khi cây mọc chồi, đồng thời với ra lá non. Hoa nở rộ trong thời gian 15 – 20 ngày; thụ phấn nhờ côn trùng, thường là loài kiến đen chui vào ăn mật hoa. Thiên lý ra hoa nhiều, nhưng ít khi đậu quả; trừ những cây trồng lâu năm ở nơi đầy nắng. Hạt có mào lông, phát tán nhờ gió. Thiên lý có khả năng tái sinh dinh dưỡng khoẻ. Về mùa đông, cây thường bị chặt dọn bớt phần thân, cành già, phần còn lại tiếp tục tái sinh.

2. Thành phần hóa học

Cây thiên lý – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Sơ bộ nghiên cứu, chúng tôi thấy trong lá và thân thiên lý đều có alkaloid (Đỗ Tất Lợi – Ngô Vân Thu, Hà Nội, 1962).

Sản phẩm mới: Nho pháp – click tìm hiểu ngay

Tác dụng cây thiên lý là gì ?

Thiên lý có vị ngọt, hơi nhạt, tính bình, có tác dụng thanh can, minh mục, giải độc sinh cơ.

Theo kinh nghiệm nhân dân, hàng ngày ăn đều đặn canh nấu lá non hoặc hoa thiên lý với liều 20 – 30 g có tác dụng chữa bệnh giun kim. Ngoài ra, canh hoa thiên lý nấu với rau khủ khởi và lá non mướp đắng còn có tác dụng bổ mắt, an thần, dễ ngủ, bớt mệt mỏi sau những buổi làm việc căng thẳng.

Bệnh viện Thái Bình (1961) đã dùng lá thiên lý chữa lòi dom và sa tử cung đạt kết quả. Cách làm như sau: lá non và lá bánh tẻ (100 g) rửa sạch giã nát với 5g muối, thêm chừng 30 ml nước cất, lọc qua vải gạc. Dùng nước này tẩm vào bông đắp lên chỗ lòi dom hoặc phần tử cung bị sa đã rửa sạch bằng thuốc tím hoặc nước muối, rồi băng lại như đóng khố. Ngày thay một lần. Thường khoảng 3 – 5 ngày là khỏi. Nên đắp thuốc vào buổi tối trước khi đi ngủ

Rễ thiên lý (10 – 20 g) thái nhỏ sắc với 200 ml nước còn 50 ml uống làm một lần trong ngày, chữa đái buốt, đái ra máu hoặc nước tiểu có cặn trắng

Ở Trung Quốc, thiên lý được dùng chữa viêm kết mạc cấp và mạn tính, viêm giác mạc bằng cách lấy hoa hoặc lá thiên lý (3 – 6g) sắc nước uống. Lá thiên lý hơ nóng đắp chữa mụn nhọt, lở loét.

Xem thêm: hoa hồng quế

Cách trồng cây thiên lý

1. Dụng cụ trồng

Nên tận dụng triệt để bao nilon, bao xi măng, chậu, khay hoặc thùng xốp có sẵn trong nhà hoặc mảnh đất nhỏ để trống trong vườn để trồng cây thiên lý. Lưu ý: Dưới đáy các dụng cụ phải đục lỗ để thoát nước và rộng ít nhất 30cm, có độ sâu khoảng 60cm.

2. Đất trồng

Hoa thiên lý thích hợp nhất với các loại đất thịt pha cát, loại đất có độ tơi xốp cao, khả năng hút ẩm tốt. Tuy nhiên phải chú ý công tác thoát nước kịp thời để tránh dây thiên lý bị thối rễ. Bạn có thể mua đất sẵn ngoài các shop hoặc tiến hành trộn đất với phân bò hoai mục, phân gà, phân trùn quế, vỏ trấu, xơ dừa, …

3. Chọn giống tốt

Dùng những đoạn cành bánh tẻ, có đường kính khoảng 7 – 10 mm làm hom. Sau đó cắt mỗi hom dài vào khoảng 1m, chấm một chút tro vào hai đầu vết cắt để chống chảy nhựa, mất nước nhanh và sát khuẩn. Cuối cùng cần tiếp tục khoanh tròn phần phía dưới để lại 2 mắt phía trên và đem trồng.

Ngoài ra, có một cách khác là chọn những dây lươn mọc gần gốc, vùi đoạn sát gốc đấy xuống đất. Khoảng 15 – 20 ngày sau rễ từ đó sẽ mọc nhiều, chỉ cần cắt tách rời khỏi cây mẹ là có thể đem trồng.

4. Trồng thiên lý

Chỉ cần đặt bầu cây xuống hố đất rồi lấp đất lên vun cho chặt gốc, bổ sung thêm rơm rạ, mùn mục, tro trấu sớm phủ quanh gốc dây mới trồng. Sau đó tưới nước cho cây để giữ ẩm.

Dùng những thanh cọc tre hay gỗ có chiều cao từ 1 – 1,5m cắm gần sát thân cây thiên lý rồi dùng dây dứa cột chặt dây thiên lý để cố định trong thời kì đầu.

Tiến hành tưới mỗi ngày 2 lần và che phủ tạo bóng râm trong 1 tuần đầu để dây hoa thiên lý hồi sức được nhanh chóng hơn.

5. Chăm sóc

Hoa thiên lý vốn đã rất ưa ẩm. Tuy nhiên lại không ưa ngập úng cho lắm. Do vậy vào mùa mưa mỗi khi mưa xong thì cần chú ý vun luống cho cây cao 0.5m để tránh bị ngập úng.

Giai đoạn cây sắp ra hoa phải tiến hành tưới nhiều hơn bình thường.

Sau khi trồng được trọn vẹn 2 tuần thì bón lót cho cây bằng phân hữu cơ, phân bò, phân trùn quế, phân dê, phân gà, …  và cứ 15 – 20 ngày tiến hành bón 1 đợt.

Sau khi trồng khoảng 20 ngày dây leo sẽ dài ra bám vào các cọc đã cắm. Thời điểm này cây phát triển rất nhanh, cây trưởng thành có thể dài từ 2 – 3m. Vì vậy cần làm giàn cho cây sớm như giàn bầu để cây có tiếp chỗ bám để phát triển.

Ở giai đoạn sau khi các nhánh dây thiên lý bắt đầu mọc lan tỏa ra khắp giàn. Lúc này cần chủ động kiểm tra cắt tỉa bớt các lá già, cành rậm rạp để hạn chế sâu bệnh và rầy rệp gây hại.

Tham khảo thêm: hoa nhài ta đang làm mưa làm gió

Cây hoa thiên lý mua ở đâu uy tín chất lượng ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

• Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm cây hoa thiên lý phù hợp.
• Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
• Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
• Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.