skip to Main Content
Hình ảnh Trưởng Thành Của Phyllocnistic Citrella

Sâu vẽ bùa là gì ? Tại sao chúng lại nguy hiểm

Sâu vẽ bùa là một đối tượng gây hại phổ biến trên cây bưởi và trên nhiều loại cây trồng khác. Là loài đa kí chủ nên đây là nỗi ác mộng khó dập tắt cho rất nhiều nhà vườn. Cây sau khi bị sâu vẽ bùa tấn công rất khó phục hồi và sẽ càng yếu thế hơn trước những đợt gây hại nặng của các loài sâu bệnh khác. Vậy tại sao chúng lại nguy hiểm tới vậy.

a. Xác định loài

sâu vẽ bùa

Loài Phyllocnistis citrella

Sâu vẽ bùa ( danh pháp khoa học Phyllocnistic citrella ) trưởng thành là một loài loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này được phát hiện lần đầu tiên ở Florida vào năm 1993, nhưng về sau đã được tìm thấy trên khắp thế giới, bao gồm Argentina, Úc, Brasil, Trung Quốc, Corse, Costa Rica, Cuba, Ấn Độ, Israel, Malaysia, Mauritius, Nam Phi, México, Philippines, Tây Ban Nha,Hoa Kỳ…Trong đó có cả ở Việt Nam.

Tên tiếng Anh: Citrus leafminer.

Bộ: Lepidoptera

Lớp: Insecta

b. Đặc điểm hình thái sâu vẽ bùa 

Trứng có dạng hình bầu dục, nhỏ, kích thước chỉ từ 0,3 – 0,4 mm. Lúc đầu trứng có màu trong suốt đến lúc sắp nở thì có màu trắng vàng. Trứng được đẻ rời rạc ở cả hai mặt lá, nhưng phần lớn là phân bổ ở hai bên gân chính. Thời gian ủ trứng kéo dài từ 2 – 7 ngày.

Sâu non ( ấu trùng ) có dạng mình dẹp, không chân. Khi sâu mới nở dài 0,5 mm cùng thân màu xanh nhạt, gần như trong suốt, đầu có màu nâu, hai đầu thon nhỏ, chân bị thoái hóa. Sâu non đẫy sức dài khoảng 4 mm có màu vàng xanh. Vào giai đoạn chuẩn bị hóa nhộng, sâu non đục ra mép lá, nhả tơ dệt kén để có thể an toàn hóa nhộng ở đó, lúc này cơ thể sâu non không còn dẹp mà chuyển sang dạng hình ống ngả màu vàng đục.

Nhộng có kích thước dài từ 3 – 4mm, hai đầu thon nhỏ, lúc mới hình thành có màu vàng nhạt, sau chuyển thành màu nâu vàng với một gai rất nhỏ trên đầu

Trưởng thành sâu vẽ bùa là một loại ngài nhỏ, cơ thể dài 2 – 3 mm, sải cánh rộng 4 – 5 mm. Toàn thân có màu vàng nhạt phớt ánh bạc. Cánh trước có hình lá liễu, lông viền ở mép cánh màu tro, dài. Cánh sau nhỏ, có dạng hình kim, có lông phía mép cánh màu xám đen. Cả hai cánh của bướm đều có rìa lông dài.

c. Vòng đời sâu vẽ bùa

Vòng đời sâu vẽ bùa

* Vòng đời của sâu vẽ bùa trung bình từ 19 – 38 ngày

– Trứng: 2 – 7 ngày.

– Sâu non: 4 – 10 ngày.

– Nhộng: 7 – 12 ngày.

– Trưởng thành: 7 – 10 ngày.

d. Tập tính và khả năng gây hại của Phyllocnistic citrella

Bướm của loài này chuyên hoạt động về chiều tối và ban đêm, bướm thường đẻ trứng ở mặt dưới lá gần gân chính của các đọt non cây có múi mới mọc. Một trưởng thành sâu vẽ bùa thường đẻ được khoảng 70 – 80 quả trứng, thời gian đẻ trứng kéo dài từ 2 – 10 ngày. Sâu non mới nở thường đục chui qua lớp biểu bì của lá để ăn phần mô mềm ( nhu mô ) của lá tạo thành đường hầm ngoằn ngoèo không theo quy luật dưới lớp biểu bì. Sâu đục phá sẽ làm lớp biểu bì bị tách khỏi lớp nhu mô, sâu đi đến đâu là lớp biểu bì lá bị phồng lên đến đó. Đường đục của một con sâu vô cùng ngoằn ngoèo khắp mặt lá nhưng không bao giờ có chuyện là cắt ngang hoặc nhập chung vào đường đục của những sâu khác sống trên cùng một lá. Trung bình trên một lá chỉ bị 1 – 2 sâu tấn công, mật số sâu cao có thể ghi nhận từ 4 – 5 sâu/lá. Đường đục sẽ lớn dần theo độ tuổi sâu. Khi lớp biểu bì trên đường đục bị rách sâu sẽ chết sau một thời gian ngắn. Và để hoàn thành giai đoạn ấu trùng sâu vẽ bùa có thể đục một đường dài đến 140mm. Và nếu mật số sâu cao và sâu tấn công vào giai đoạn lá còn non thì có thể sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất.

Sâu đục ăn tới đâu thường bài tiết phân cảu mình đến đó nên vệt phân là một đường liên tục giống như sợi chỉ chạy dài theo đường đục của sâu ở phía chính giữa. Phân sâu lúc đầu có màu xanh vàng, sau chuyển thành màu nâu sẫm do tiếp xúc với không khí. Khi đẫy sức, sâu non đục chui ra mép lá, hoá nhộng tại mép lá gần gân lá, chỗ lá bị quăn là việc sâu đang nhả tơ gấp lại để che tổ kén.

Sâu vẽ bùa hại lá măng cụt

Sâu vẽ bùa gây hại tại vườn ươm

Các lá sâu đục phá sẽ quăn queo, co dúm và biến dạng nhất là những lá non, làm giảm khả năng quang hợp của cây và cũng làm giảm luôn khả năng sinh trưởng của chồi non. Sâu vẽ bùa tấn công nhiều nhất vào những lá khoảng 5 – 10 ngày tuổi ( kích thước lá lúc này chỉ khoảng 2 – 4 cm x 1 – 2 cm). Khi lá lớn và già thì tỷ lệ lá bị sâu vẽ bùa tấn công sẽ giảm đáng kể. Ngoài ra vết đục của sâu tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và phát triển gây bệnh loét.

e. Điều kiện gây hại của sâu vẽ bùa 

Sâu vẽ bùa Phyllocnistic citrella gây hại quanh năm bất kể điều kiện khí hậu, tuy nhiên mức độ gây hại vẫn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và thức ăn của sâu. Nhiệt độ thích hợp cho sâu vẽ bùa phát sinh gây hại là 23 – 290C, ẩm độ từ 85 – 90%.

f. Biện pháp quản lý Phyllocnistic citrella

Phòng trừ sâu vẽ bùa

– Biện pháp canh tác:

+ Sau thu hoạch, cần cắt tỉa cho cành được thông thoáng và bón phân hữu cơ vi sinh để tăng khả năng chống chịu và kích thích ra đọt tập trung để hạn chế sự phá hoại của sâu. Tránh để đọt ra lọt sọt sẽ tạo nguồn thức ăn liên tục cho sâu vẽ bùa. Tiến hành thu dọn lá rụng trong vườn đốt bỏ cũng hạn chế nguồn sâu.

+ Thường xuyên theo dõi quan sát, để bảo vệ các đọt non vào các giai đoạn cao điểm phát triển của sâu ( thời tiết mưa nhiều ). Trường hợp bị hại nặng thì có thể cắt bỏ các chồi lá bị sâu, nhộng đem tập trung một chỗ để tiêu diệt.

– Biện pháp sinh học: Nhận nuôi và sử dụng một số thiên địch phổ biến như:

 + Thiên địch ký sinh: Có nhiều loài ong trong các họ Chalcidoidea và Ichneumonidea ký sinh trên sâu non và nhộng, đôi khi tỉ lệ kí sinh có thể lên đến 70 – 80%.

+ Thiên địch bắt mồi: Nhân nuôi thiên địch kiến vàng Oecophylla smaragdina là biện pháp tăng hiệu quả phòng trị sâu vẽ bùa mật độ cao.

– Biện pháp hoá học: Khi mật số sâu quá cao, có thể dùng các loại thuốc nội hấp để phun hay các hỗn hợp sử dụng thuốc BVTV hợp lý để bảo vệ nguồn thiên địch của sâu vẽ bùa trong tự nhiên, khi mật độ gây hại cao, sử dụng luân phiên một số thuốc gốc như: (Chlorantraniliprole + Abamectin), Imidacloprid (Confidor 100SL;  …), Cypermethrin (Viserin 4.5EC;….) Abamectin (Vibamec 1.8EC, 3.6EC;…), Polytrin, Selecron, dầu khoáng SK99, DC- Tron Plus, Confidor,… có thể phối hợp dầu khoáng với thuốc sâu để tăng hiệu quả phòng trừ để phòng trị.